In het kort

ADHD is een aandachtsstoornis die gepaard gaat met verschillende klachten. Denk aan: snel afgeleid zijn, chaotisch zijn, je rusteloos voelen, niet stil kunnen zitten en impulsief handelen. Je krijgt meestal op jonge leeftijd de diagnose ADHD. Maar steeds vaker wordt ook ADHD bij volwassenen ontdekt. De oorzaak van ADHD heeft te maken met verbindingen in de hersenen, erfelijkheid, en de omgeving. Er wordt nog veel onderzoek naar gedaan. Omdat ADHD ervoor zorgt dat je informatie op een andere manier verwerkt, kun je hier last van hebben in je dagelijks leven. Bijvoorbeeld op school, studie, werk, of in je relaties. ADHD kan niet genezen worden. Wel kun je met medicatie of therapie de symptomen verminderen.

Wat is ADHD?

ADHD is de afkorting van Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Kenmerkend voor mensen met ADHD is druk zijn, snel afgeleid zijn en impulsief gedrag. Vroeger werd ADHD omschreven als een aandachtsstoornis met hyperactiviteit. Inmiddels is dit beeld aangevuld met verschillende typen ADHD. Zo zijn er ook mensen die niet erg druk of impulsief zijn, maar die zich juist moeilijk kunnen concentreren en altijd een vol hoofd hebben. ADHD begint meestal op jonge leeftijd. Wel komt het voor dat je soms als volwassene pas de diagnose ADHD krijgt. Als kind was er dan al sprake van ADHD-verschijnselen, maar deze zijn toen niet opgemerkt. ADHD kan voor allerlei problemen zorgen op de langere termijn. Ruim 3 procent van de kinderen vertoont ADHD-achtige symptomen. In Nederland hebben 3 tot 5 procent van de mensen (ook volwassenen) ADHD. Vroeger werd gedacht dat ADHD uiteindelijk verdween naarmate iemand ouder werd. Inmiddels is uit onderzoek gebleken dat ruim zeventig procent van de volwassenen die als kind de diagnose ADHD kregen daar nog steeds last van heeft.

Verschijnselen van ADHD

De verschijnselen van ADHD kunnen grofweg worden onderverdeeld in drie categorieën: aandachts- en planningsproblemen, onrust of beweeglijkheid (hyperactiviteit) en impulsiviteit. Denk aan (oner andere) de volgende dingen:

Aandachts- en planningsproblemen

  • Snel afgeleid en slechte concentratie
  • Chaotisch
  • Aanvan alles beginnen maar niet afmaken
  • Moeite met besluiten nemen, plannen of organiseren

Hyperactiviteit

  • Altijd bezig willen zijn, moeite met ontspannen
  • Veel praten
  • Moeite met stilzitten

Impulsiviteit

  • Dingen eruit flappen of door iemand heen praten
  • Impulsief op reis gaan zonder goede voorbereiding
  • Plotseling van plan veranderen

ADHD-verschijnselen ontstaan al op de kinderleeftijd, maar kunnen tot op hoge leeftijd blijven. ADHD is pas een stoornis als je niet alleen kenmerken hebt, maar als er ook sprake is van disfunctioneren. Dit betekent dat je er op minstens twee gebieden in je leven last van hebt. Bijvoorbeeld op school of thuis, in je sociale contact met anderen, op je werk of bij het uitvoeren van je hobby’s. Veel mensen met ADHD hebben bijkomende stoornissen. De vier belangrijkste stoornissen die vaak gepaard gaan met ADHD zijn slaapstoornissen, angst, depressie en verslaving.

Soorten ADHD

De diagnose ADHD werd vroeger vaker gesteld bij jongens en mannen. ‘Het drukste jongetje van de klas’ is dan ook een achterhaald en onvolledig beeld van ADHD. Inmiddels zijn er drie typen ADHD ontdekt:

ADHD-I (Inattentive)
Is er bij jou vooral sprake van het inattentive subtype ADHD? Dan heb je meestal vooral moeite om je te focussen en heb je een vol hoofd. Daarnaast kun je dromerig of afwezig overkomen. Dit werd ook wel ADD (Attention Deficit Disorder) genoemd. Dit is geen officiële benaming.

ADHD-H (Hyperactive/Impulsive)
Het type ADHD-H is een soort ADHD die bij de meeste mensen het bekendst is. Mensen met dit subtype ADHD zijn erg druk en beweeglijk. Ze kunnen moeilijk stilzitten. Daarnaast zijn ze erg impulsief: ze doen en zeggen dingen zonder erover na te denken.

ADHD-C (Combined)
Het kan zijn dat je van alle soorten ADHD-verschijnselen last hebt. Dat betekent dat je niet alleen druk bent en impulsief gedrag vertoont. Ook heb je concentratieproblemen, een vol hoofd en moeite met plannen of beslissingen nemen. Deze vorm van ADHD komt het meest voor.

ADHD bij meisjes en vrouwen

Hoewel ADHD al op de kinderleeftijd begint, wordt het steeds vaker pas op latere leeftijd gediagnosticeerd. Meisjes en vrouwen zijn bovendien meestal ondergediagnosticeerd. Dit heeft een aantal redenen:

Aanname over jongens en mannen
Vaak wordt ADHD gezien als iets waar vooral jongens en mannen mee te maken hebben. Verschijnselen als druk doen, agressief gedrag en opstandig zijn worden meestal aan mannen toegeschreven. Hierdoor is er vooral onderzoek gedaan naar jongens. Bij meisjes en vrouwen komt ADHD in de meeste gevallen op een andere manier tot uiting. Zij hebben vaker het inattentive subtype van ADHD. Dit betekent dat ze lang niet altijd druk of impulsief zijn. Maar wel chaotisch, snel afgeleid, dromerig en besluiteloos. Hierdoor wordt een meisje met ADHD sneller gezien als verlegen en angstig, in plaats van een meisje met aandachtsproblemen.

Gebrek aan kennis
Daarnaast zijn er nog steeds huisartsen en psychologen die niet goed weten dat ADHD juist ook bij vrouwen en meisjes voorkomt. Een diagnose stellen wordt dan lastig.

Onopvallende kenmerken
Tot slot krijgen jongens met ADHD-verschijnselen sneller hulp, omdat ze bijvoorbeeld druk en agressief zijn. Dat valt op. Zo wordt er sneller opgemerkt dat er iets niet goed gaat en dat er hulp nodig is. Verschijnselen als dromerig zijn, een vol hoofd hebben of angstklachten vallen veel minder op.

Hoe ontstaat ADHD?

Naar de oorzaak van ADHD wordt veel onderzoek gedaan. Daarom is het nog niet duidelijk hoe deze stoornis ontstaat. Wel zal het waarschijnlijk iets te maken hebben met een bepaalde verbinding in de hersenen.

In de hersenen
Uit onderzoek is gebleken dat de hersenen van iemand met ADHD iets anders werken dan bij iemand die deze aandoening niet heeft. Tijdens de kindertijd ontwikkelen bepaalde hersendelen zich bijvoorbeeld langzamer. Ook wordt informatie tussen verschillende hersendelen wel doorgegeven, maar op een net andere manier.

Erfelijkheid
Ook is onderzocht dat erfelijkheid een grote rol speelt bij ADHD. Het komt in de ene familie dus vaker voor dan in de andere. Welke genen de ontwikkelingsstoornis ADHD veroorzaken is nog niet duidelijk. Meerdere genen zorgen er samen voor dat je meer aanleg hebt voor ADHD. Een aanleg hebben voor een aandoening of stoornis wil niet altijd zeggen dat je dit krijgt.
Omgeving
De oorzaak van ADHD heeft voor een deel te maken met de omgeving waarin je opgroeit. Bijvoorbeeld als er thuis veel spanning heerst, er veel ruzie is of stress. De kans is dan groter dat je als kind ADHD ontwikkelt. Ook kinderen die te vroeg geboren worden of te licht zijn hebben een grotere kans op deze stoornis. Roken, drinken en stress tijdens de zwangerschap vergroten de kans dat het kind op latere leeftijd ADHD krijgt.


Soms wordt beweerd dat je ADHD kunt krijgen door wat je eet. Zo zouden kinderen die veel suiker en kleurstoffen binnenkrijgen, de stoornis eerder ontwikkelen. Waarschijnlijk is dit niet waar. Er is veel onderzoek gedaan naar ADHD in combinatie met eten, maar er zijn nog geen bewijzen gevonden.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Het kan zijn dat je vermoed dat je kind ADHD heeft. Neem dan contact op met de huisarts. Denk je als volwassene dat je ADHD hebt? Neem ook dan eerst contact op met de huisarts. Deze kan jou of je kind doorverwijzen naar de kinderarts, een psycholoog die gespecialiseerd is in ADHD, een psychiater of neuroloog. Men gebruikt drie onderzoeksmethoden om de diagnose ADHD te kunnen stellen:

  • ADHD testen
    Een diagnose ADHD stellen wordt makkelijker door bepaalde (schriftelijke) tests te doen. Die zorgen voor een completer ziektebeeld. Zo’n test wordt afgenomen en beoordeeld door een deskundige, zoals een psychiater. Daarnaast is het mogelijk om een ADHD test online te doen. Dit is geen officiële diagnose, maar maakt de stap naar de huisarts misschien wel makkelijker.  
  • ADHD interview
    ADHD bij volwassenen wordt vaak gediagnosticeerd aan de hand van een interview. Zo’n Diagnostisch Interview voor ADHD bij volwassenen noem je een DIVA ADHD. Een deskundige stelt je gerichte vragen en jij mag jouw persoonlijke verhaal vertellen. Alles wat eventueel relevant is voor het ziektebeeld komt aan bod. Daarnaast wordt er iemand uit je omgeving geïnterviewd. Meestal is dit je partner, een ouder of een goede vriend(in).
  • ADHD observatie
    Om bij kinderen ADHD vast te stellen, wordt er vaak een observatie gedaan. Zo wordt een kind op school of juist thuis geobserveerd. Ook wordt informatie van de docenten meegenomen in de observatie.

Gevolgen van ADHD

Iemand met ADHD kan last hebben van de verschijnselen die bij deze stoornis horen.

  • Twijfel over intelligentie
    Veel mensen denken dat iemand met ADHD minder slim is. Mensen met ADHD hebben vaak een negatief beeld van zichzelf en denken bijvoorbeeld dat ze dom of lui zijn. Dit klopt niet. Doordat je snel afgeleid bent, lukt het soms niet om goed op te letten. Hierdoor mis je dingen die er op school, tijdens je studie of op werk gezegd worden. Mensen met ADHD zijn ook vaker bang om te falen.
  • Relatie met anderen
    Veel kinderen met ADHD kunnen zich buitengesloten voelen. Doordat ze moeite hebben met focussen en opletten, kan het lijken alsof ze niet luisteren. Daarnaast hebben ze de neiging om door anderen heen te praten. Of zijn ze juist heel aanwezig of erg teruggetrokken en dromerig. Ook op latere leeftijd kunnen deze verschijnselen een probleem zijn. Dit kan ervoor zorgen dat ze meer moeite hebben om vriendschappen op te bouwen en te onderhouden.
  • Burn-out
    Mensen met ADHD hebben vaak een vol hoofd, weinig focus, en meer moeite met beslissingen nemen en dingen ordenen. Daardoor moeten zij meer moeite doen om dezelfde resultaten te behalen als iemand zonder ADHD. Dit kan een burn-out tot gevolg hebben.

Welke behandeling is mogelijk?

Er zijn verschillende behandelingen voor kinderen met ADHD en volwassenen met ADHD.

  • Therapie
    Een kind met ADHD kan behandeld worden door een orthopedagoog of kinderpsycholoog. Je bespreekt van tevoren met de behandelaar wat je met de therapie wil bereiken. Wil je bijvoorbeeld dat je kind rustiger wordt, beter presteert op school of beter met vriendjes om kan gaan? Als volwassene met ADHD kan de huisarts, een praktijkondersteuner van de GGZ, een psychiater, of psycholoog helpen. Door cognitieve gedragstherapie leer je beter omgaan met ADHD-verschijnselen.

  • Trainingen voor ouders en leraren
    Niet alleen kinderen, ook ouders en leraren kunnen trainingen volgen. Zo leren zij beter omgaan met het kind dat ADHD heeft. Als ouder leer je bijvoorbeeld hoe je het gedrag van je kind kunt veranderen, hoe je duidelijk communiceert met je kind en hoe je het best kunt reageren op het gedrag van je kind.

  • Coaching
    Het kan zijn dat je door ADHD-verschijnselen moeite hebt om dingen af te maken, op te ruimen of te ordenen. Het huishouden doen, presteren op je werk en contact onderhouden met anderen kunnen daardoor lastig zijn. Naast therapie kun je hiervoor coaching volgen. Coaching volg je individueel, of in een groep waarin andere mensen met ADHD zitten. Eventueel kan een coach bij jou thuis komen.

Medicijnen bij ADHD

Als trainingen of therapie niet genoeg helpen, kun je medicatie kiezen.

  • Methylfenidaat (Ritalin)
    Een van de bekendste ADHD-medicijnen is Ritalin. De werkzame stof in Ritalin is methylfenidaat. Deze stof brengt je hersenen weer in balans. Hierdoor word je rustiger en kun je je beter focussen. Methylfenidaat werkt wel vrij kort: twee tot vier uur. Ook kan het zorgen voor verschillende bijwerkingen. Zoals somberheid, buikpijn, hoofdpijn, minder goed slapen en niet goed groeien (bij kinderen). Methylfenidaat is dan ook niet geschikt voor kinderen jonger dan zes jaar.
  • Dexamfetamine (Amfexa)
    Je kunt ook dexamfetamine voorgeschreven krijgen. Deit werkt iets langer dan methylfenidaat en veroorzaakt over het algemeen minder bijwerkingen. Wel duurt het wat langer voor je iets van dexamfetamine merkt. Bij zowel methylfenidaat als dexamfetamine verminderen de bijwerkingen na een week of twee gebruik.
  • Atomoxetine (Strattera)
    Werken bovenstaande medicijnen niet goed, of reageert je kind er niet goed op? Een psychiater kan dan atomoxetine voorschrijven. Deze stof regelt in je hersenen de hoeveelheid noradrenaline. Deze stof is belangrijk voor je concentratie. Ook atomoxetine kan bijwerkingen veroorzaken. Bijvoorbeeld hoofdpijn, maagdarmklachten en een verminderde eetlust.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • ​Hersenstichting
  • Thuisarts.nl
  • PsyQ.nl
  • GGZ

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.