In het kort

Burn-out betekent letterlijk ‘opgebrand’. Iemand met een burn-out heeft vaak langdurig stress of is emotioneel uitgeput. Dat komt niet alleen door werk. Het kan ook gaan om spanningen in de privésfeer. Denk aan schulden of relatieproblemen. Ben je mentaal en fysiek ‘op’? Dan zijn dit signalen van een burn-out. Je krijgt dan klachten, zoals: 

  • angst- en paniekaanvallen 
  • geheugenproblemen
  • onzekerheid 
  • depressiviteit 
  • vermoeidheid 
  • hartkloppingen 
  • slapeloosheid

Het herstel van een burn-out heeft echt tijd nodig. In elk geval een aantal maanden. De huisarts, praktijkondersteuner-ggz of de bedrijfsarts bieden ondersteuning.

Wat is een burn-out?

Een burn-out lijkt op het gevoel alsof je ‘accu’ leeg is. Door langdurige overbelasting en stress lukt het niet meer om lichamelijk en/of geestelijk te herstellen. Je voelt je daardoor fysiek opgebrand en emotioneel uitgeput. 

Wist je dat van alle werkende Nederlanders 29 procent grote vermoeidheid ervaart? En ongeveer 14 procent een burn-out heeft? Vaak hangt een burn-out samen met stress op het werk, maar dit is niet altijd zo. Meestal gaat het samen met andere stress of problemen in je leven. Denk aan geldproblemen, een ziek familielid of een verbroken relatie. 

Een burn-out ontstaat niet binnen een week, maar heel geleidelijk. Door maanden, of soms zelfs jaren, jezelf te veel te belasten. Je hebt in die periode vaker last van vermoeidheid en kan lastig ontspannen. Dit kun je zien als signalen van je lichaam die waarschuwen voor een burn-out.

Hoe ontstaat een burn-out?

Een burn-out ontstaat meestal door stress of spanningen op verschillende vlakken in je leven. Werkstress speelt hierbij een belangrijke rol. Maar ook heftige gebeurtenissen, problemen in je relatie of geldzorgen kunnen bijdragen. Een burn-out wordt meestal veroorzaakt doordat je te veel tegelijk doet, overvraagd bent, te weinig steun krijgt van je omgeving en te maken hebt met tegenslagen. Grijp je niet op tijd in? Dan zorgen al deze dingen samen op de lange termijn voor een burn-out. 

Gebeurtenissen

Heftige gebeurtenissen in het leven geven soms extra spanning. Helemaal wanneer verschillende grote gebeurtenissen elkaar snel opvolgen. Denk aan een dierbare die ziek is of overlijdt. Maar ook een verhuizing, trouwen, of de komst van een kindje. Je hebt tijd nodig om je aan te passen aan deze grote veranderingen. Heb je het gevoel dat je hier geen tijd voor hebt? Dan kun je burn-out raken. 

Verplichtingen

Iedereen heeft dagelijkse verplichtingen. Zoals het huishouden, zorgen voor kinderen, werk, studie, hobby’s, sport, sociale activiteiten en mantelzorg. Maar wie te veel ‘moet’, heeft geen tijd meer om te ontspannen. Terwijl dat juist belangrijk is om in drukke periodes overeind te blijven. 

Problemen

Sommige problemen zijn niet eenvoudig op te lossen. Heb je langdurig problemen? Denk aan grote geldschulden, gezondheidsproblemen, relatieproblemen of een heftige ruzie met familie of vrienden? Dan kun je het overzicht kwijtraken, wat veel stress oplevert. Zo kunnen langdurige problemen uiteindelijk leiden tot een burn-out. 

Verschil tussen burn-out en overspannen zijn

Overspannenheid en burn-out worden vaak als synoniemen gebruikt. Toch is dit niet hetzelfde. Je kunt overspannenheid zien als een voorstadium van een burn-out. Je bent nog niet fysiek opgebrand. Overspannenheid ontstaat op korte termijn na een stressvolle situatie. Bijvoorbeeld een groot project op het werk of een ruzie met je partner. Overspannen zijn kun je aanpakken door de stressgerelateerde klachten te erkennen en hier iets aan te doen. Blijf je de klachten en signalen negeren? Dan kun je uiteindelijk in een burn-out terechtkomen.

Wat zijn de klachten bij een burn-out?

Er zijn drie categorieën met symptomen: 

Spanningsklachten

Eén van de belangrijkste categorieën is spanningsklachten. Denk aan lichamelijke vermoeidheid, concentratieproblemen, geheugenproblemen, onrustig slapen, prikkelbaar zijn, snel huilen, piekeren en/of een opgejaagd gevoel.

Geen grip hebben

Je hebt al een tijd het gevoel dat je verschillende problemen of tegenslagen in je leven niet meer aankunt. Dit geeft je een constant gevoel van machteloosheid. Het voelt alsof je geen grip meer hebt op je leven.

Dagelijkse bezigheden

Gewone, dagelijkse taken kun je steeds minder goed uitvoeren. Soms zijn ze zelfs onuitvoerbaar. Denk aan werktaken, huishoudelijke taken en verplichtingen in je sociale leven. Maar ook zaken die gewoonlijk op de automatische piloot gaan lukken soms helemaal niet meer, zoals opletten in het verkeer.

Heb je al ruim zes maanden last van drie of meer spanningsklachten, het gevoel geen grip meer te hebben op de situatie en moeite met het uitvoeren van dagelijkse bezigheden? Dan heb je een burn-out.

Soms ontstaan er ook lichamelijke klachten bij een burn-out. Bijvoorbeeld:

  • Duizeligheid
  • Hartkloppingen
  • Hoofdpijn
  • Maagklachten
  • Pijn in de borst

Herstellen van een burn-out

Een burn-out kan niet vanzelf overgaan. Herstellen van een burn-out kan dan ook maanden tot in een enkel geval zelfs jaren duren. Gemiddeld duurt herstellen van een burn-out ongeveer 12 tot 15 weken. Het herstel verloopt meestal in drie fases.

  1. Eerste herstelfase: begrijpen en accepteren. Om te kunnen herstellen van een burn-out, moet je eerst inzien dat je een burn-out hebt. Als je de klachten herkent en begrijpt dat deze klachten een probleem vormen, kun je accepteren dat je een burn-out hebt. Dit is de eerste stap naar herstel. Door te accepteren dat je een burn-out hebt, ontstaat er vaak weer ruimte voor ontspanning. Bekijk kritisch welke taken of activiteiten je nog wilt of kunt doen. Bedenk daarnaast welke activiteiten of taken je beter even niet of helemaal niet meer moet doen. Soms kun je gedeeltelijk blijven werken. Het kan ook zijn dat je een periode echt rust moet nemen.
  2. Tweede herstelfase: problemen in kaart brengen. Zet problemen die spanning opleveren op een rij. Vaak is het niet de spanning of stress zelf die een burn-out veroorzaakt. Een burn-out ontstaat wanneer je niets tegen die spanning of stress doet. Welke problemen, projecten of verplichtingen veroorzaken die spanning of stress bij jou? Welke oplossingen kun je ervoor bedenken? Misschien zijn er werktaken die je kunt overdragen of problemen die je met iemand kunt bespreken. Meestal is het mogelijk om een cursus te volgen om met problemen of moeilijkheden om te gaan. 
  3. Derde herstelfase: oplossingen uitproberen. Nu je oplossingen hebt gevonden, kun je deze gaan uitproberen. Begin hierbij klein. Zeg bijvoorbeeld vaker ‘nee’ of oefen met het inlassen van extra rustmomenten. Je leert anders tegen het leven aankijken en kan op een andere manier met spanningen omgaan. In deze fase lukt het waarschijnlijk ook om steeds meer activiteiten of taken op te pakken. Je gaat bijvoorbeeld weer meer werken, pakt een hobby (opnieuw) op of spreekt weer vaker af met vrienden. Op het werk kan de bedrijfsarts je hierin ondersteunen.

Behandeling bij een burn-out

Onder begeleiding van de huisarts of praktijkondersteuner (poh-ggz) word je begeleid in het herstellen van je burn-out. In sommige gevallen word je doorverwezen naar een psycholoog voor verdere behandeling. Als stress op het werk vooral de oorzaak is van je burn-out, kun je ook terecht bij de bedrijfsarts. Ben je een student en heb je een burn-out? Ga dan voor advies naar de studieadviseur.

De behandeling van een burn-out is er vooral op gericht om duidelijk te krijgen hoe je met spanning omgaat. Spanning en stress zelf zijn meestal niet het probleem, maar wel de manier waarop je daarmee omgaat. Tijdens de behandeling leer je hoe je op een andere manier met stress en spanning om kunt gaan. Daarnaast worden de problemen waar je tegen aanloopt in kaart gebracht. Samen met je begeleider onderzoek je of en hoe je deze problemen kunt oplossen.

Hoe gaat het verder bij een burn-out?

De meeste mensen kunnen goed herstellen van hun burn-out. Herstellen van een burn-out gaat niet bij iedereen even snel. Wat jij nodig hebt om goed te kunnen herstellen, ontdek je tijdens de begeleiding van de huisarts, praktijkondersteuner of bedrijfsarts. Door op een andere manier om te gaan met spanning en eerder aan de bel te trekken als je hulp nodig hebt, is de kans op herstel het grootst. Wel is het goed om te weten dat het herstellen van een burn-out over het algemeen langer duurt dan herstellen van overspannen zijn. Daarom is het belangrijk om het herstellen van een burn-out serieus te nemen. Zo voorkom je langdurige uitval. 

Een burn-out voorkomen

Als je op dit moment chronisch stress ervaart, is het slim om hier iets mee te doen. Zo kun je een burn-out voorkomen. Ook als je al eens een burn-out hebt gehad, kan het handig zijn om deze tips toe te passen. Op die manier kun je in de toekomst een eventuele nieuwe burn-out voorkomen.

Probleem erkennen

De eerste stap naar herstel (ook voordat je burn-out bent) is erkennen dat je tegen problemen aanloopt. Zodra je herkent dat je veel stress ervaart en continu piekert, kun je stappen zetten om daar iets aan te doen.

Nee zeggen

Mensen die gevoelig zijn voor een burn-out, kunnen vaak maar moeilijk ‘nee’ zeggen. Toch is dit een heel belangrijke vaardigheid. Door vaker nee te zeggen, stel je grenzen. Dit is niet voor iedereen zo makkelijk. Ze zijn bijvoorbeeld bang om een ander teleur te stellen. Probeer voor jezelf te kiezen en daag jezelf uit om minstens een keer per week ergens ‘nee’ tegen te zeggen. Zeg bijvoorbeeld nee tegen een extra project, tegen ‘s avonds werken of tegen een familieverplichting waar je behoorlijk tegenop kijkt.

Erover praten

Ben je erg gestrest of pieker je veel? Praat erover met iemand die je vertrouwt. Dit hoeft niet direct de huisarts of bedrijfsarts te zijn. Ga bijvoorbeeld eerst eens in gesprek met een collega, een goede vriend(in) of een familielid. Door het uit te spreken en er met anderen over te praten, geef je jezelf ruimte om er iets mee te doen.

Vraag om hulp

Herstellen van burn-out of een (nieuwe) burn-out voorkomen hoef je niet alleen te doen. Juist als je eerder om hulp vraagt kun je voorkomen dat je een burn-out krijgt. Ben je erg druk op je werk? Vraag hulp aan een collega, je manager of bespreek het met de bedrijfsarts. Of vraag een vriend, vriendin, familielid of buurvrouw om te helpen met taken in huis.

Blijf voldoende bewegen

Juist als je voelt dat je mentaal en fysiek moe bent, is het toch slim om in beweging te blijven. Uit onderzoek is gebleken dat mensen die voldoende bewegen of sporten minder stress ervaren. Bovendien zorgt regelmatig bewegen ervoor dat je beter slaapt en dat je geheugen verbetert. Beweeg daarom elke dag minstens een halfuur. Fiets naar je werk, maak een wandeling tijdens de lunchpauze of neem wat vaker de trap. Zoek daarnaast een sport die bij je past. Een sport die je leuk vindt, zorgt ervoor dat je het langer volhoudt. Bijvoorbeeld zwemmen, klimmen, yoga of dansen. Het kan ook helpen om samen met een collega of vriend te sporten.

Voldoende rust nemen

Bovendien is het heel belangrijk om voldoende rustmomenten te pakken. Heb je een drukke dag gehad? Probeer je avond dan niet te vol te plannen. Ga bijvoorbeeld sporten, neem een bad, doe wat yoga-oefeningen of lees een boek. Tijdens een drukke dag op kantoor kan een rustmoment bestaan uit even een kopje koffie maken, wat stretchoefeningen doen of een klein ommetje lopen. Het helpt ook om tijdens rustmomenten niet naar een scherm te kijken. Een serie kijken of even op je telefoon scrollen kan ontspannend voelen, maar is dat niet altijd. Ga je een stressvolle periode tegemoet? Probeer je schermtijd dan omlaag te brengen.

Een ritme hebben

Ook ritme en structuur kunnen helpen wanneer je gevoelig bent voor spanning en stress. Ga op een vast tijdstip naar bed en probeer elke ochtend rond dezelfde tijd uit bed te gaan. Breng structuur aan in je werkdag door focusuurtjes in te plannen, waarop je ongestoord je to-dolijst kunt afwerken. Structuur in je week krijg je door op vaste momenten bepaalde dingen te doen. Doe bijvoorbeeld elke avond een ontspanningsoefening of blok twee avonden per week om te sporten.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • ​​Thuisarts
  • GGZ Groep
  • Psyned.nl

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.