In het kort

Dyslexie komt van de Griekse woorden ‘dys’ en ‘lexis’. Daarom betekent dyslexie ‘beperkt kunnen lezen’. Iemand met dyslexie heeft veel moeite met lezen, spelen en zelf teksten schrijven. Wel heeft hij of zij een gemiddelde intelligentie. Dit noem je EED of ED: Ernstige Enkelvoudige Dyslexie of Ernstige Dyslexie. Je kunt alleen spreken van dyslexie als de taalproblemen niet op een andere manier verklaard kunnen worden. Dyslexie kan bij iemand worden vastgesteld door een psycholoog of orthopedagoog. De leerstoornis wordt in grote mate erfelijk bepaald. Verder zijn er over het ontstaan van dyslexie verschillende theorieën. Iemand met dyslexie kan op school extra ondersteuning krijgen bij lezen, spellen en schrijven. Helpt dit niet genoeg? Dan kan een kind worden doorverwezen naar specialistische dyslexiezorg.

Wat is dyslexie?

Iemand met dyslexie heeft moeite met taal. De term dyslexie werd in 1887 al bedacht door de Duitse taalkundige Rudolph Berlin. Letterlijk betekent dyslexie ‘beperkt lezen’. Als je dyslexie hebt, heb je moeite om een link te leggen tussen een klank en een letter. Van losse letters kun je maar moeizaam woorden vormen. Daarom is het leesvaardigheidsniveau van iemand met dyslexie lager dan bij leeftijdsgenoten. Dyslexie hebben zegt niets over je intelligentie. 

Dyslexie is er in verschillende vormen. De een heeft meer moeite met (hardop) lezen, terwijl de ander spellen erg lastig vindt. Voor iemand zonder leerstoornis is het soms lastig te begrijpen waarom lezen of schrijven zo lastig is. De Zweedse programmeur Victor Widell maakte een pagina om dyslexie zelf te ervaren. Zo kun je zien hoeveel moeite het kost om iets te lezen als je dyslexie hebt.

Hoe herken ik dyslexie?

Er wordt gesproken van lees- of spellingsproblemen zodra een kind meer moeite heeft om te leren lezen en schrijven, weinig leesplezier ervaart en minder zin heeft om naar school te gaan. Toch heeft niet elk kind met lees- en spellingsproblemen ook dyslexie. Sommige leerlingen met lees- en spellingsproblemen kunnen de achterstand inhalen met de juiste begeleiding. Een kind dat extra begeleiding krijgt op school en thuis hard oefent kan soms toch moeite blijven hebben met lezen en schrijven. Meestal wordt er dan gesproken van dyslexie. 

Kenmerken van dyslexie

  • Het kind heeft moeite om het verschil te horen tussen klanken, zoals:

m en n

p, t en k

s, f en g

u en ui  

  • Het kind vindt het lastig om klanken in de juiste volgorde te zetten, zoals bij ‘dorp’ en ‘drop’.
  • Het kind vindt het moeilijk om zijn aandacht te houden bij ‘klankinformatie’ (gesproken woord).
  • Het kind heeft moeite met het inprenten van reeksen, bijvoorbeeld tafels of spellingsregels.
  • Het kind kan vaste woordcombinaties, uitdrukkingen of gezegdes moeilijk onthouden.
  • Het kind vindt het lastig om losse gegevens, zoals rijtjes, woordjes en jaartallen, te onthouden.

Sommige kinderen hebben dyscalculie. Dit is een leerstoornis op het gebied van rekenen en ruimtelijk inzicht. Dyscalculie is vergelijkbaar met dyslexie. Maar in plaats van dat een kind met dyscalculie moeite heeft met het vormen van woorden, heeft het kind juist moeite met het vormen van getallen. Van dyscalculie bestaan er drie vormen: 

  • Het kind kan geen cijfers en getallen lezen, of op de goede manier opschrijven.
  • Het kind plaatst cijfers en getallen op de verkeerde plek.
  • Het kind beheerst de rekenregels niet (meer).

Wat is de oorzaak van dyslexie?

Hoe de leerstoornis dyslexie precies ontstaat, is nog niet helemaal duidelijk. Er wordt veel onderzoek naar gedaan. Wel is het duidelijk dat er iets misgaat in de hersenen. Je hersenen bestaan uit een linkerhersenhelft en een rechterhersenhelft. De hersenhelften werken op veel vlakken samen. Er vindt informatieverwerking tussen beide hersenhelften plaats. De hersenhelften hebben ook elk hun eigen taken. De rechterhersenhelft heeft te maken met het waarnemen van emoties, creativiteit, verbeelding en het herkennen van gezichten. Terwijl taal, logisch denken, details onthouden en strategisch kiezen juist taken zijn van je linkerhersenhelft. 

Een aantal theorieën over de oorzaak van dyslexie:

  • Er gaat iets mis in de aanleg van de hersenen waardoor de linkerhersenhelft zich trager ontwikkelt dan de rechterhelft.
  • Een deel van de informatieverwerking tussen de hersenhelften verloopt niet snel genoeg.
  • Er is sprake van een verminderde activiteit in de hersengebieden voor woordherkenning en woordanalyse.

Uit een aantal internationale onderzoeken is gebleken dat er minder dyslexie voorkomt in landen waar de taal en spelling zelf minder ingewikkeld is. Zo is Italiaans bijvoorbeeld erg consistent: schrijf je een ‘o’? Dan spreek je dit ook uit als een ‘o’. Het Nederlands is dan een stuk ingewikkelder. De ‘g’ wordt in verschillende delen van ons land op diverse manieren uitgesproken. De ‘c’ kun je uitspreken als een ‘s’ of een ‘k’. Bijvoorbeeld in het woord ‘circus’.

Uit onderzoek is bovendien gebleken dat erfelijkheid zeker een rol speelt bij dyslexie. Als beide ouders dyslexie hebben, is de kans dat het kind deze leerstoornis later ontwikkelt zo’n zestig procent. Er is nog niet bekend welke genen dyslexie veroorzaken. Je kunt dan ook geen DNA-onderzoek doen om te ontdekken of je dyslexie hebt. 

Onderzoek

Als extra begeleiding de lees- en spellingsproblemen niet oplost, kun je dyslexieonderzoek laten doen. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door een psycholoog of orthopedagoog. Zij moeten een diagnostiekaantekening hebben. Een GZ-psycholoog of orthopedagoog-generalist is eindverantwoordelijk. In het onderzoek wordt bepaald of er sprake is van Ernstige Dyslexie (ED).

Intake met ouders

Eerst vindt er een intakegesprek plaats met de ouders van het kind. Hierin wordt de totale ontwikkeling (thuis en op school) van het kind in kaart gebracht. Hoe verloopt de taalontwikkeling? Hoe gaat het op school? Dit gesprek heeft ook als doel om andere aandoeningen of problematiek uit te sluiten. 

Toetsen lezen en spelling

Vervolgens worden er een aantal standaard toetsen afgenomen. Zo moet het kind woordrijtjes hardop voorlezen en moet het een dictee op woordniveau maken. Hierbij wordt vooral het niveau van lezen en spellen in kaart gebracht.

Dyslexietyperende factoren

Daarnaast moet het kind een aantal andere opdrachten doen. De uitkomst van deze opdrachten zijn factoren die kunnen wijzen op dyslexie.

1. Letter-klankkoppeling: hoe goed en snel kan een kind letters en klanken aan elkaar koppelen en herkennen?

2. Fonologische vaardigheden: hoe goed en snel kan een kind spelen met de losse klanken in een woord?

3. Benoemsnelheid: hoe snel kan een kind letters én cijfers benoemen?

IQ-test

Ook wordt er een IQ-test afgenomen. Hoe zit het met de woordenschat van het kind? Is de werking van het geheugen in orde? Zo worden eventuele andere dingen die de lees- en spellingsproblemen kunnen verklaren uitgesloten.

Resultaten van het onderzoek

Alle informatie is verzameld. Aan de hand van vier vragen wordt er een onderzoeksresultaat geformuleerd:

  1. Is er sprake van ernstige lees- en/of spellingsproblemen?
  2. Zijn er aanwijzingen voor dyslexie?
  3. Is er sprake van een dyslexietyperend profiel?
  4. Zijn er geen alternatieve verklaringen?

Is het antwoord op vraag 1, 2 en 4 ‘ja’? Dan wordt er een behandelplan opgesteld en kan de behandeling voor dyslexie vergoed worden. Soms is er geen sprake van Ernstige Dyslexie. Bij andere lees- en spellingsproblemen kan gekozen worden voor extra begeleiding op school. In sommige gevallen heeft het kind wel dyslexie, maar is er meer aan de hand. Het kind heeft bijvoorbeeld ook ADHD, een angststoornis of andere problematiek. Een behandeling voor alleen dyslexie is dan vaak niet zinvol. 

Behandeling

De behandeling voor dyslexie wordt altijd uitgevoerd door een gespecialiseerde orthopedagoog of kinderpsycholoog. Tijdens de behandeling wordt aandacht besteed aan het lezen, het spellen en een combinatie van lezen en spellen. Een aantal voorbeelden:

  • Fonemisch bewustzijn: het bewustzijn van klanken in woorden. 
  • Fonologisch bewustzijn: zoals het verdelen van woorden in klankgroepen en het herkennen van rijmwoorden. 
  • Nauwkeurigheid en tempo tijdens het lezen.
  • Visuele woordherkenning en het visueel maken van klanken. Zo leert het kind de klank- en regelstructuur kennen.

Ook wordt er aandacht besteed aan het leesplezier en aan hoe het kind zich voelt. Het kind krijgt ‘eigenaarschap in de behandeling’. Dit houdt in dat je kind betrokken wordt bij de inhoud en de planning van de behandeling. Op de lange termijn zorgt dit voor meer motivatie en zelfvertrouwen tijdens (en na) de behandeling. Tijdens de behandeling krijgt het kind opdrachten mee naar huis. Daarnaast worden de ouders en de betrokken leerkrachten op de hoogte gehouden van de voortgang.

Veelgestelde vragen

Hoe kom je aan een dyslexieverklaring?

Een dyslexieverklaring krijg je wanneer er bij je kind na grondig onderzoek dyslexie is vastgesteld. Meestal gaat het hierbij om Ernstige Dyslexie (ED). Een dyslexieverklaring kan alleen gegeven worden door een deskundige die hiervoor bevoegd is. Bijvoorbeeld een psycholoog of orthopedagoog. Een logopedist of remedial teacher kan geen dyslexieverklaring afgeven. In een dyslexieverklaring staat welk onderzoek er precies is gedaan, wat de verklaring is van de dyslexie en tegen welke problemen het kind aanloopt. Ook lees je in de dyslexieverklaring precies welke behandeling er wordt gegeven en welke begeleiding op school er nodig is. Een dyslexieverklaring verloopt niet, maar blijft onbeperkt geldig.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • Stichting Dyslexie Nederland
  • Hersenstichting
  • Expertisecentrum Dyslexie

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.