Wat is euthanasie?

Euthanasie is een zelfgekozen levenseinde met hulp van een arts. Euthanasie is altijd uit vrije wil. Een patiënt moet er zelf om vragen of een document hebben waarin de euthanasiewens staat beschreven. In Nederland zijn er twee legale vormen van zelfgekozen levensbeëindiging:

  • Levensbeëindiging op verzoek: De arts dient een middel toe waardoor een patiënt overlijdt. 
  •  Hulp bij zelfdoding: De arts geeft een middel wat de patiënt vervolgens zelf inneemt en waardoor de patiënt overlijdt.

Deze twee vormen worden allebei geregeld in de euthanasiewet. In die wet staan alle regels die gelden bij euthanasie of hulp bij zelfdoding. De vraag en de situatie van de patiënt moet voldoen aan de zes eisen van de euthanasiewet. Een toetsingscommissie (met een arts, ethicus en jurist) bekijkt of de arts zich aan die eisen heeft gehouden.

Voorwaarden

Euthanasie is alleen toegestaan onder bepaalde voorwaarden. Zo is euthanasie alleen toegestaan als het lijden een medische grondslag heeft. Dit betekent dat het lijden (voor het grootste deel) komt door een ziekte of beperking. Er zijn wettelijk zes zorgvuldigheidseisen die een arts moet beoordelen. 


De zes zorgvuldigheidseisen uit de wet zijn: 

  1. ​Vrijwillig en weloverwogen verzoek: Het euthanasieverzoek moet echt van de patiënt zelf komen. De arts moet dus overtuigd zijn dat de patiënt er goed over nagedacht heeft en zelf de keuze heeft gemaakt. 
  2. Uitzichtloos en ondraaglijk lijden: Kan de patiënt niet meer genezen, lijdt de patiënt onnodig en kan dit niet minder worden? Dan is er sprake van uitzichtloos lijden. De arts moet overtuigd zijn dat dit het geval is in de situatie van de patiënt.
  3. Informeren over de situatie en vooruitzichten: De arts moet de patiënt op een begrijpelijke manier informeren over de (huidige en toekomstige) situatie. Zo kan de patiënt een goede keuze maken.  
  4. Geen redelijke andere oplossing: Een arts moet altijd bekijken of er andere mogelijkheden zijn om het lijden te verminderen. De patiënt hoeft niet alle opties te proberen, maar samen met de arts bespreken of euthanasie de enige redelijke oplossing is. 
  5. Raadplegen onafhankelijke arts: De behandelend arts moet altijd minimaal 1 andere, onafhankelijke arts raadplegen. Die arts mag niet betrokken zijn bij de behandeling of een persoonlijke band hebben met de patiënt of arts. 
  6. Medisch zorgvuldige uitvoering: De arts moet de euthanasie medisch zorgvuldig uitvoeren. Dat betekent: met de juiste medicijnen en juiste stappen. Daarvoor bestaat een richtlijn. 

Wat is niet toegestaan?

Euthanasie is alleen toegestaan als de patiënt zelf een verzoek doet. Familie of vrienden kunnen er dus niet om vragen. Een arts moet zich altijd houden aan alle zes zorgvuldigheidseisen. Euthanasie is niet toegestaan als mensen gezond zijn, moe zijn van het leven, of hun leven voltooid vinden. Houdt een arts zich niet aan de wet? Dan is de arts strafbaar.

Euthanasie bij dementie

Iemand met beginnende dementie kan zelf om euthanasie vragen. Maar is de dementie vergevorderd, waardoor dat niet meer lukt? Dan kan euthanasie alleen nog worden uitgevoerd als de patiënt zijn verzoek heeft opgeschreven toen hij nog wel zelf keuzes kon maken. In plaats van een mondeling verzoek wordt een schriftelijk euthanasieverzoek dan ook toegestaan. Ook bij dementie geldt dat een arts alleen euthanasie mag uitvoeren als alle zes zorgvuldigheidseisen worden gevolgd.

Euthanasie bij kinderen

Bij een volwassene kan euthanasie alleen worden uitgevoerd als de patiënt zelf een verzoek doet. Bij kinderen gelden andere voorwaarden.

  • Kinderen tussen 12 en 16 jaar: De ouders of voogd moeten ook toestemming geven. 
  • Kinderen tussen 16 en 18 jaar: Kinderen mogen zelf beslissen over euthanasie, de ouders hoeven niet mee te beslissen. De arts moet wel met de ouders overleggen. 

Levensbeëindiging bij pasgeborenen en late zwangerschapsafbreking

Lijdt een pasgeboren kindje aan ernstige aandoeningen? Dan kiezen ouders soms in overleg met de arts voor levensbeëindiging. De arts moet zich dan houden aan zorgvuldigheidseisen. Ook als een zwangerschap na meer dan 24 weken wordt afgebroken, gelden er zorgvuldigheidseisen. Een arts controleert of de arts zich aan de eisen houdt. 

Expertisecentrum Euthanasie

Het Expertisecentrum Euthanasie is een stichting die mensen helpt bij bij het beëindigen van hun leven. Voldoe je aan alle zorgvuldigheidseisen van de euthanasiewet, maar wil je arts niet helpen? Dan kan je je aanmelden bij de het Expertisecentrum. Goed om te weten: er is geen echte fysieke kliniek. De meeste mensen willen namelijk graag thuis euthanasie. Er zijn artsen die de euthanasie op locatie uitvoeren.

Niet-reanimerenpenning

Wil je niet worden gereanimeerd? Dan kan je een penning dragen als wilsverklaring. De niet-reanimerenpenning draag je bij je, bijvoorbeeld om je nek. Hulpverleners kunnen dan zien dat je niet geholpen wil worden.

Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie is verdoving in de laatste fase van het leven. De arts geeft de patiënt verdovingsmiddelen tegen pijn en verdovingsmiddelen. Diepe palliatieve sedatie is een verdoving waarbij de patiënt buiten bewustzijn raakt. Dat mag alleen in de allerlaatste fase van het leven.

Buitenlandse verzoeken

Vraagt een patiënt uit het buitenland om euthanasie? Ook dan moet een Nederlandse arts naar de zes zorgvuldigheidseisen uit de wet kijken. Het kan lastiger zijn voor een arts om goed inzicht te krijgen in de medische achtergrond. Een arts kan bijvoorbeeld contact opnemen met hulpverleners die de patiënt in het buitenland behandeld hebben. Een arts mag zelf beslissen of hij ingaat op een euthanasievraag van iemand uit het buitenland.

Euthanasie en je zorgverzekering

Euthanasie valt onder de basisverzekering en wordt dus vergoed door je zorgverzekering. Het maakt voor de vergoeding niet uit welke polis (restitutie of natura) je hebt.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • Zorgweb
  • Nederlandse Zorgautoriteit

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.