Wat is kanker?

Als je kanker hebt, dan gaat er iets mis in je lichaam. Elke dag delen miljoenen cellen zich in je lichaam. Dit gaat meestal goed. Als je gezond bent, groeien cellen en sterven ze af. De afgestorven cellen worden vervangen doordat cellen zich blijven delen. Soms worden er meerdere fouten gemaakt in één cel die niet meer gerepareerd kunnen worden. De ‘foute’ cel sterft niet af en gaat zich verkeerd delen. Hierdoor groeien deze cellen in het omliggende weefsel. Deze ongecontroleerde celdeling van ‘verkeerde’ cellen is hoe kanker ontstaat.

Vaak ontstaat de kanker in één orgaan, op één plek in je lichaam. Dit noem je solide kanker, wat ‘vast’ of ‘stevig’ betekent. Door de ongecontroleerde celdeling ontstaat in dat orgaan een vergroeiing of gezwel van ‘foute’ cellen. Zo’n gezwel wordt ook wel tumor genoemd. Een tumor kan goedaardig of kwaadaardig zijn. Groeit de kanker op verschillende plekken in je lichaam? Dit wordt niet-solide kanker genoemd, wat ‘los’ of ‘vloeibaar’ betekent. Voorbeelden van deze kankersoort zijn lymfeklierkanker of leukemie (bloedkanker).

Soms verspreiden de kwaadaardige cellen zich uit over andere delen van je lichaam. Hierbij raken kwaadaardige cellen los van de tumor. Via het bloed en de lymfevaten verspreiden de cellen zich naar andere lichaamsdelen. Als de cellen op die plekken uitgroeien tot nieuwe gezwellen, zijn dit uitzaaiingen. 

Welke vormen van kanker zijn er?

Er zijn meer dan honderd verschillende soorten kanker. ‘Kanker’ is dus een verzamelnaam van meer dan honderd ziekten. Wat alle kankersoorten gemeen hebben, is de ongecontroleerde celdeling van verkeerde cellen die niet meer afsterven. In Nederland komt kanker veel voor: een op de drie inwoners krijgt in hun leven kanker. Als je alle kankerpatiënten bij elkaar zou optellen, dan komt huidkanker het meest voor. Gelukkig is deze vorm van kanker meestal goed te behandelen.

Meest voorkomende kanker bij vrouwen:

  1. Borstkanker
  2. Huidkanker
  3. Darmkanker​

Meest voorkomende kanker bij mannen:

  1. Prostaatkanker
  2. Darmkanker
  3. Huidkanker​

Andere vormen van kanker:

  • Alvleesklierkanker
  • Baarmoederkanker
  • Botkanker
  • Eierstokkanker
  • Hersentumor
  • Longkanker
  • Leukemie (bloedkanker)
  • Maagkanker
  • Schildklierkanker
  • Slokdarmkanker
  • Teelbalkanker​

Wat zijn de oorzaken van kanker?

Hoe kanker ontstaat is vaak niet duidelijk. Wel zijn er een aantal risicofactoren die de kans op het ontstaan van kanker vergroten.

Risicofactoren kanker:

  • Genetische aanleg. Sommige kankergevallen hebben te maken met erfelijkheid. Hierbij zit een bepaalde vorm van kanker al in je genen, omdat mensen in je familie dit ook hebben gehad. Zo verhoogt het BRCA1- en BRCA2-gen het risico op borstkanker en eierstokkanker. Komen deze kankersoorten voor in je familie? Laat dan onderzoeken of je het BRCA1- en BRCA2-gen bij je draagt.
  • Roken. Door te roken verhoog je de kans op kanker. In sigarettenrook zit teer, wat een kankerverwekkende stof is.
  • UV-straling. Door onbeschermd te zonnen kun je verbranden. Dit vergroot de kans op huidkanker.
  • Virus of bacterie. Sommige vormen van kanker ontstaan door een virus of bacterie dat je DNA beschadigt. Denk bijvoorbeeld aan baarmoederhalskanker, dat kan ontstaan door het humaan papillomavirus (HPV).
  • Ouderdom. Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans is dat je kanker ontwikkelt.

Ook het drinken van alcohol, te weinig beweging, ongezonde voeding en overgewicht kunnen de kans op kanker vergroten. 

In hoeverre kan je de kans op kanker beperken?

Je kunt kanker helaas niet volledig voorkomen. Er zijn wel veel dingen die je kunt doen om gezond te leven en daardoor het risico op kanker te verkleinen.

  1. Niet roken. Rook je? Probeer dan te stoppen en gebruik liever geen enkele vorm van tabak. Maak ook je huis rookvrij. Vraag aan je collega’s of naasten om hier ook mee te stoppen. Zo verklein je het risico op meeroken.
  2. Een gezond lichaamsgewicht. Als je overgewicht hebt, is het slim om af te vallen. Door te werken naar een gezond lichaamsgewicht, verklein je de kans op kanker.
  3. Voldoende beweging. Zorg dat je elke dag minstens een halfuur beweegt. Neem bijvoorbeeld de trap in plaats van de lift en pak wat vaker je fiets. Maak ook elke dag buiten een wandeling, zoals tijdens je lunchpauze met collega’s of ‘s avonds na het eten. Kies een sport die je leuk vindt. Denk aan zwemmen, fitness of boksen.
  4. Gezond eetpatroon. Door gezond te eten zorg je goed voor je lichaam. Eet veel groente en fruit,  volkorenproducten en peulvruchten. Mijd voedingsproducten met een hoog suiker- of vetgehalte en suikerhoudende dranken. Eet ook liever geen rood vlees en pas op met tussendoortjes met een hoog zoutgehalte.
  5. Minder tot geen alcohol drinken. Geen alcohol is de gezondste optie. Als je behoorlijk veel drinkt, kan het helpen om steeds iets minder te drinken. Neem bijvoorbeeld maar een glas wijn in plaats van twee als je uit eten gaat. Drink niet doordeweeks of drink alleen een glas tijdens een speciale gelegenheid.
  6. Beschermd zonnen. Ga je de zon in? Smeer je dan goed in en draag een pet of hoed. Probeer niet in de zon te liggen tussen 12:00 en 15:00 uur. Als je een zeer lichte huid hebt, kun je beter niet zonnen. Ga ook niet naar de zonnebank.
  7. Bevolkingsonderzoek. Voor bepaalde vormen van kanker kun je meedoen aan een bevolkingsonderzoek. Zo worden eventueel afwijkende cellen snel opgespoord. Onderzoeken waar je aan kunt deelnemen: borstkanker (vrouwen), baarmoederhalskanker (vrouwen) en darmkanker (mannen en vrouwen)

Hoe kun je kanker herkennen?

Kanker op tijd herkennen vergroot de kans op genezing. Dit zijn de meest voorkomende symptomen die kunnen wijzen op kanker:

  • Aanhoudende hoest of heesheid. Soms zit er ook bloed in het slijm dat je ophoest en kan je adem een piepend geluid maken. Dit zijn voornamelijk longkanker symptomen.
  • Slikproblemen. Bijvoorbeeld moeite met het doorslikken van voedsel of zelfs pijn bij het slikken.
  • Nieuwe of veranderende moedervlekken. Heb je veel moedervlekken? Houd dan in de gaten of er nieuwe moedervlekken bij komen. Daarnaast kunnen bestaande moedervlekken soms veranderen van kleur en grootte. Let ook op moedervlekken die jeuken of bloeden.
  • Verdikkingen of knobbeltjes. Plekjes of bultjes op of onder de huid kunnen kwaadaardig zijn. Vaak zijn dit knobbels die zonder duidelijke reden zijn ontstaan. Let ook op wondjes, zweertjes of schilferende plekjes die niet genezen. Laat dit altijd onderzoeken bij de huisarts.
  • Tepelklachten. Bijvoorbeeld een plotseling ingetrokken tepel, vochtafscheiding uit je tepel of een tepelkorst. Dit zijn symptomen die bij borstkanker horen.
  • Constant veranderende stoelgang. Heb je lange tijd diarree of heb je twee weken lang diarree afgewisseld met normale poep? Ga dan direct naar je huisarts. Let er ook op of er bloed of slijm bij je ontlasting zit. Daarnaast kan je ontlasting een zwarte kleur hebben. Dit zijn onder meer de symptomen bij maagkanker.
  • Plasproblemen. Je kunt moeilijker plassen of moet heel vaak plassen. Ook kun je pijn hebben bij het plassen of bloed in je plas ontdekken.
  • Ongewoon bloedverlies bij vrouwen. Verlies je bloed tijdens of na de seks, terwijl je niet menstrueert of wanneer je al in de overgang zit? Neem dan contact op met de huisarts. Let ook op afwijkende afscheiding.
  • Gewichtsverlies. Val je af zonder dat je je eetpatroon hebt aangepast of veel sport? Let hier dan op. Veel mensen die uiteindelijk kanker blijken te hebben, vallen zonder duidelijke reden snel af.
  • Aanhoudende vermoeidheid. Je kunt vermoeid raken als je niet goed slaapt, veel stress ervaart of veel aan het sporten bent. Maar ben je erg moe zonder duidelijke oorzaak? Neem dan contact op met de huisarts.

Deze symptomen kunnen wijzen op kanker, maar dat hoeft niet. Het kan ook komen door een andere aandoening die je nog niet hebt ontdekt. Houden de klachten langer dan vier weken aan? Dan is het verstandig om de huisarts te bellen. Neem bij bloedverlies altijd direct contact op met de huisarts.

Kanker diagnosticeren

Heb je symptomen die wijzen op kanker en ben je naar de huisarts geweest? Dan kan de huisarts je doorverwijzen naar een specialist in het ziekenhuis. Er zijn verschillende methoden om kanker te diagnosticeren. Soms worden verschillende methoden gecombineerd.

  • ​Biopsie. Tijdens een biopsie wordt een klein stukje weefsel uit een gezwel of bepaald lichaamsdeel weggehaald. Dit wordt vervolgens microscopisch onderzocht in een lab.
  • Bloedonderzoek. Bij sommige vormen van kanker laten de kankercellen kankermerkers of kankerdeeltjes achter in de bloedplaatjes. 
  • Beeldvorming. Met een röntgenfoto krijg je de tumor of het gezwel snel in beeld. Hierdoor kun je vaak al veel nuttige informatie ontdekken. Is een röntgenfoto niet voldoende? Dan kan de specialist kiezen voor beeldvorming die nog nauwkeuriger is. Denk aan een CT-scan, een PET/CT-scan, een echo, MRI-scan, botscan of mammografie. 

Behandeling van kanker

Of en hoe kanker behandeld wordt, hangt af van een paar factoren. De behandeling van kanker heeft te maken met het soort kanker, het voorspelde ziekteverloop en hoe ziek je je op dat moment voelt. 

Mogelijke behandelingen bij kanker:

  • Operatie. Tijdens een operatie snijdt de chirurg de tumor en het tumorweefsel daaromheen weg. Soms blijft er nog wat weefsel achter. Bij een tweede operatie wordt ook dit weefsel weggehaald en vervolgens onderzocht in het lab. Zitten er in dit weefsel geen kankercellen meer? Dan is de kans groot dat alle kankercellen zijn verwijderd.
  • Bestraling. Met bestraling of radiotherapie worden de kankercellen vernietigd. Doordat bestraling erg lokaal is, worden hierbij de gezonde cellen zoveel mogelijk bespaard. Er bestaat inwendige en uitwendige bestraling. Dit is bijvoorbeeld elektronenstraling, lage-energiestraling (vooral gebruikt bij huidkanker) of gammastraling (inwendige bestraling). Een veelvoorkomende bijwerking van bestraling is vermoeidheid.
  • Chemotherapie. Chemobehandeling is misschien wel de bekendste vorm van behandeling bij kanker. Chemotherapie of ‘chemo’ bestaat uit een of soms meerdere chemokuren. Hierbij krijg je medicijnen toegediend die de kankercellen doden of de celdeling van kwaadaardige cellen afremmen. Chemotherapie bestaat in de vorm van pillen, injecties en een infuus met medicatie. Chemo gaat gepaard met veel bijwerkingen. De medicatie valt namelijk niet alleen de kankercellen aan, maar ook de gezonde cellen. Veelvoorkomende bijwerkingen van chemotherapie zijn misselijkheid, vermoeidheid, veranderingen in reuk en smaak, en haaruitval.
  • Immunotherapie. Bij immunotherapie ligt de focus op het verbeteren van je immuunsysteem, om zo indirect de kankercellen kapot te maken. Door je eigen afweersysteem te ondersteunen en te activeren, kan je lichaam kankercellen effectiever aanvallen. Immunotherapie wordt meestal ingezet als de kanker al is uitgezaaid.
  • Hyperthermie. Hyperthermie is een behandeling met warmte. Hierbij wordt de tumor een uur lang verwarmd (meestal tot maximaal 43 graden). De kankercellen sterven af. Als de kankercellen niet zijn afgestorven, bieden ze in ieder geval minder weerstand bij andere behandelingen. Meestal wordt hyperthermie dan ook gebruikt in combinatie met bestraling en/of chemotherapie. Hyperthermie tast de gezonde cellen niet aan. 
  • Hormoonbehandeling. Een hormoonbehandeling of anti-hormoontherapie kan worden ingezet als je een hormoongevoelige tumor hebt. Deze tumor groeit onder invloed van hormonen. Bij vrouwen gaat het om oestrogeen, bij mannen om testosteron. De medicijnen die horen bij een hormoonbehandeling zorgen ervoor dat de groei van bepaalde hormonen wordt onderdrukt. Anti-hormoontherapie wordt meestal ingezet bij borstkanker of prostaatkanker.

Revalidatie tijdens en na behandeling

Door de kanker en vaak ook door de behandeling verslechtert je conditie en mentale gesteldheid. Leven met kanker is dan ook behoorlijk ingrijpend. Kanker kan veel gevolgen hebben, zoals vermoeidheid, angst en onzekerheid. Door tijdens en na de behandeling oncologische revalidatie toe te passen, zorg je ervoor dat je als patiënt sneller herstelt. Daarnaast verbeter je zo het dagelijks functioneren, tijdens en na het ziekteverloop. 

Vormen van revalidatie bij kanker:

  • ​Adviezen van een diëtist. Dit is handig wanneer je lichaam steeds heftig op bepaalde voeding reageert. Ook kan de diëtist adviezen geven over welke voeding wel of niet gezond is.
  • Pijnbegeleiding. Pijn tijdens en na kanker kan worden behandeld met pijnstillers of elektrotherapie. Ook acupunctuur, infraroodwarmte en een massage kunnen de pijn verlichten.
  • Conditie- en spierkracht training. Veel kankerpatienten zijn vermoeid en hebben minder energie. Door je spieren gericht te trainen sterk je weer aan. Onder begeleiding van een fysiotherapeut kun je hieraan werken.
  • Sport- en spelvormen. Ook andere sport- en spelvormen helpen je met actief revalideren. Rust nemen was vroeger een veelgehoord advies bij kanker. Uit onderzoek blijkt dat beweging juist goed helpt: je wordt er fitter van en je zit lekkerder in je vel.
  • Mentale ondersteuning. Kanker heeft niet alleen invloed op je lichamelijke gesteldheid, ook je mentale gezondheid krijgt het zwaar te verduren. Misschien ben je bang voor uitzaaiingen of is je toekomst erg onzeker. Bijvoorbeeld op het gebied van werk of kinderen krijgen. Gesprekken met een psycholoog of maatschappelijk werker kunnen je hierbij helpen.

Andere zorgverleners die jou tijdens en na kanker kunnen ondersteunen:

  • ​Ergotherapeut
  • Gespecialiseerd verpleegkundige
  • Huidtherapeut
  • Logopedist
  • Sociaal- en maatschappelijk werker
  • Wijkverpleegkundige

Samen met de arts of verpleegkundige vul je de Lastmeter in. Zo wordt snel duidelijk welke klachten of zorgen je hebt, en welke hulp je kunt gebruiken.

Zorgverzekeraar en zorgvergoedingen bij kanker

Heb je kanker? Dan kan je zorgverzekeraar je op verschillende manier bijstaan.

  • ​Wachtlijstbemiddeling. Met wachtlijstbemiddeling kan de zorgverzekeraar ervoor zorgen dat je als patiënt sneller aan de beurt bent voor een behandeling.
  • Ziekenhuizen vergelijken. Vind je het lastig om het juiste ziekenhuis en passende zorgverleners te kiezen? Je zorgverzekeraar kan ziekenhuizen en zorgverleners die kankerzorg bieden voor je vergelijken. 
  • Second opinion. Twijfel je over een diagnose of behandeling? Je zorgverzekeraar kan je advies geven over het aanvragen van een second opinion bij een specialist. Een second opinion is als het ware een ‘tweede mening’ van een andere arts. Zo kun je verschillende bevindingen met elkaar vergelijken en makkelijker keuzes maken.
  • Vergoedingen. Heb je een aanvullende zorgverzekering? Een aanvullende zorgverzekering vergoedt diverse behandelingen en onderdelen die bij kanker horen. Denk aan erfelijkheidsonderzoek, pruiken, fysiotherapie, oncologische nazorg en ambulancevervoer. Heb je kanker hebt en wil je je zorgverzekering hierop aanpassen? Bekijk dan zeker welke aanvullende verzekeringen je kunt afsluiten. Check ook altijd welke specialisten en artsen bij jouw zorgverzekering zijn aangesloten.De gesprekken met specialisten en de kankerbehandelingen worden door de basisverzekering vergoed.

Hulp en infolijnen

  • IKNL. Op de website van het IKNL (het Integraal Kankercentrum Nederland) vind je de Verwijsgids Kanker. Dit is een lijst met allerlei hulpmiddelen en trainingen die je tijdens en na kanker kunnen helpen. Bijvoorbeeld hulp om te stoppen met roken en drinken via Jellinek. Maar ook de Module Geldzorgen, Vervullen van wensen of Creatieve expressie kunnen je helpen tijdens of na het ziekteproces.
  • Kanker.nl. Op kanker.nl vind je uitgebreide informatie over kanker en de behandeling. Ook lees je hier alles over leven na kanker. Op de Hulp bij kanker-pagina kun je per thema de ondersteuning vinden die je nodig hebt. 
  • KWF Kankerbestrijding. Ben je benieuwd welke onderzoeken er momenteel over kanker worden gedaan? Op de website van KWF Kankerbestrijding kun je per kankersoort zien welke onderzoeken er nu lopen. Daarnaast is het mogelijk om vrijwilliger te worden of een donatie te doen.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • ​Zorginstituut Nederland
  • Thuisarts.nl
  • Kanker.nl
  • KWF.nl 
  • Antoniusziekenhuis.nl
  • Borstkanker.nl
  • UMCUtrecht.nl

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.