Wat is psoriasis?

Psoriasis is een chronische huidaandoening die in Nederland veel voorkomt. Ruim 250.000 Nederlanders hebben psoriasis. Iemand met psoriasis krijgt rode plekken met witte schilfers op het lichaam. Het ontstaan van die witte schilfers komt doordat de aanmaak van nieuwe huidcellen te snel gaat. Je huid heeft dan geen tijd om oude huidlagen af te stoten, waardoor de oude huidlagen zich ophopen. Deze huidlagen worden hard en er ontstaan witte of soms grijswitte schilfers. Er kunnen ook op andere plekken ontstekingen ontstaan. Soms gaan je nagels er anders uitzien.

De leeftijd waarop psoriasis ontstaat is onder te verdelen in twee groepen: 

  • mensen met vroege onset psoriasis, waarbij je psoriasis ontwikkelt vóór je veertigste. De piek ligt meestal tussen 15 en 20 jaar. 
  • mensen met late onset psoriasis. Zij ontwikkelen psoriasisklachten pas na hun veertigste, met een piek tussen het 55 en 70 jaar. ​

Hoe ontstaat psoriasis?

Psoriasis kan ontstaan doordat je last hebt van een ontsteking van de huid, waardoor je huid verhoornt. Je huid wordt dan sneller hard. Daarnaast kan psoriasis erfelijk zijn. Het zit dus vaak al in de familie. Heeft een van jouw ouders psoriasis? Dan is er een kans dat je zelf ook psoriasis krijgt. Van honderd mensen met één ouder die psoriasis heeft, krijgen tien mensen op latere leeftijd ook psoriasis. Bij mensen waarvan beide ouders psoriasis hebben, krijgen uiteindelijk vijftig mensen dezelfde chronische huidziekte. Mensen die roken en veel drinken hebben vaker psoriasis. Maar er is nog te weinig bekend over of stoppen met roken en drinken psoriasis vermindert.

Je kunt ook psoriasis krijgen bij:

  • een kapotte huid, zoals een snijwond of schaafwond;
  • een ontsteking in je lichaam;het gebruik van bepaalde medicijnen, bijvoorbeeld malariapillen, pijnstillers (ibuprofen of diclofenac) of lithium (voorgeschreven bij clusterhoofdpijn en depressie);
  • stress;
  • zonlicht. Heel soms wordt psoriasis juist erger door zonlicht. In de meeste gevallen worden de plekken er juist beter door.​

Deze factoren kunnen bestaande psoriasisplekken ook erger maken.

Wat zijn de symptomen van psoriasis (psoriasis vulgaris)?

Psorias vulgaris of plaque psoriasis is de meest voorkomende vorm van psoriasis. Je krijgt rode plekken op je huid waarop witte schilfers ontstaan. Soms worden deze plekken hard. De psoriasisplekken kunnen overal zitten. Vaak vind je deze plekken op je knieën, ellebogen, je hoofd en op je onderrug. Heel soms ontstaan er psoriasisplekken op geslachtsdelen.

Als de plekken net zijn ontstaan, kan psoriasis erg jeuken. Je kunt een aantal weken last hebben van psoriasisplekken, maar het kan ook chronisch zijn. Dan blijf je de plekken je hele leven zien. Als de psoriasis wegtrekt, verandert je huid daar vaak van kleur. Je huid is op die plekken dan donkerder of juist lichter. Je kunt bij psoriasis ook ontstekingen krijgen in je gewrichten. Meestal zijn dit je vingers, tenen of knieën. De ontsteking zit vak maar aan een kant.

Welke andere vormen van psoriasis zijn er?

Er zijn verschillende soorten psoriasis. De bekendste vorm is psoriasis vulgaris of plaque psoriasis. De symptomen hebben we hierboven beschreven. Hieronder lees je meer over de andere vormen: 

  • ​Psoriasis guttata. Als er alleen kleine, ronde plekjes zichtbaar zijn, noem je dit psoriasis guttata. De plekjes zijn kleiner dan één centimeter en zitten vooral op je borst, buik, rug, bovenarmen en bovenbenen. Meestal ontstaat psoriasis guttata na een keelontsteking en komt het vooral voor bij kleine kinderen en jongeren. Psoriasis guttata is de enige vorm van psoriasis die genezen kan worden.
  • Psoriasis inversa. Psoriasis kan ook in lichaamsplooien zitten. Zoals je oksels, liezen, bilspleet of onder je borsten. Dit wordt psoriasis inversa genoemd. Meestal heb je op deze psoriasisplekken geen last van schilfers.
  • Psoriasis capitis. Psoriasis kan op de hoofdhuid zitten. Dit wordt ook wel psoriasis capitis genoemd. Op de hoofdhuid vind je voornamelijk psoriasisplekken bij de haargrenzen, achter de oren, op de slapen en in de nek. Op die plekken krijgt iemand met psoriasis capitis veel grijswitte schilfers die erg jeuken.
  • Psoriasis unguium. Ook je nagels gaan er soms anders uitzien als je psoriasis hebt. Dit is nagelpsoriasis. Zo kunnen je nagels brokkelig of dikker worden. Soms ontstaan er deukjes en witte vlekjes op je nagels.
  • Psoriasis pustulosa. Bij psoriasis pustulosa ontstaan er pusblaasjes (pustuls), omringd door een rode huid. De blaasjes jeuken en kunnen branderig aanvoelen. Je kunt last hebben van lokale psoriasis pustulosa (ziekte van Andrews-Barber), waarbij er blaasjes ontstaan in je handpalmen en op je voetzolen. Psoriasis pustulosa die over je hele lichaam zit (ziekte van von Zumbusch) is ernstig en moet je laten behandelen in het ziekenhuis.

Is psoriasis besmettelijk?

Psoriasis is niet besmettelijk. Als je iemand aanraakt die psoriasis heeft, kun je dit niet krijgen. Heb je zelf psoriasis? Dan kun je deze huidaandoening niet aan iemand anders geven. Dit komt doordat psoriasis niet wordt veroorzaakt door een besmettelijke bacterie. Dit is bijvoorbeeld wel het geval bij scabiës (schurft) of MRSA (ziekenhuisbacterie). 

De impact van psoriasis

Veel mensen met psoriasis hebben last van schaamte. Ze schamen zich voor de rode en schilferige plekken op hun huid en vermijden sommige activiteiten. Ze gaan bijvoorbeeld liever niet zwemmen, mijden een kappersbezoek of durven niet meer naar de sportschool. Het kan helpen om het er met vrienden of familie te hebben. Zo weten zij hoe ze ermee om moeten gaan. En hoe ze je het best kunnen ondersteunen. Praat er ook over met de huisarts of praktijkondersteuner. Eventueel kun je een verwijzing krijgen naar de psycholoog. Het kan ook helpen te praten met andere psoriasispatiënten, bijvoorbeeld via een patiëntenvereniging.

Hoe kun je psoriasis behandelen?

Psoriasis kan niet worden genezen. Wel kun je de plekken behandelen met een vette zalf.

  • ​Vette zalf (zonder medicijnen of parfum). Smeer de psoriasisplekken twee keer per dag (of vaker) in met cetomacrogol crème, lanette zalf of koelzalf. Deze zalfjes zorgen ervoor dat de plekken minder uitdrogen en dat je minder last hebt van schilfers, roodheid en jeuk. Probeer verschillende zalfjes uit, zodat je kunt ontdekken wat voor jou goed werkt. Blijf de plekken goed insmeren, ook als ze al zijn weggetrokken. Voor deze zalfjes heb je geen recept nodig.
  • Zalf met hormonen (corticosteroïden). De meeste mensen met psoriasisklachten beginnen met een hormoonzalf, zoals betamethason of clobetasol. Deze hormonen remmen de ontsteking, waardoor de jeuk afneemt. Je kunt een hormoonzalf het best combineren met een gewone vette zalf. In de ochtend smeer je de plekken in met de vette zalf, in de avond gebruik je de zalf met hormonen. Was je handen, wacht een uur of langer en gebruik dan weer de vette zalf. Gebruik de hormoonzalf nooit vaker of langer dan de arts je heeft voorgeschreven.
  • Zalf met vitamine-D-analoog. Als de hormoonzalf niet goed genoeg werkt, krijg je soms een zalf met vitamine-D-analoog voorgeschreven. Zoals calcipotriol of calcitriol. Hierin zit een stofje dat lijkt op vitamine D, waardoor de roodheid afneemt en de jeuk minder wordt. Smeer in de ochtend de zalf met vitamine-D-analoog. Was je handen, wacht een uur en smeer de plekken dan weer in met de vette zalf. 
  • Crème met salicylzuur bij huidaandoeningen. Heb je plekken met een heel dikke laag huidschilfers? Dan kun je deze plekken het best eerst insmeren met een crème met salicylzuur. Gebruik deze crème ‘s avonds. Na een of twee dagen laten de schilfers los.

Je kunt psoriasisplekken ook in een verband wikkelen. Dit is hydrocolloïd verband, wat de plekken helemaal afsluit zodat er geen zuurstof meer bij kan komen. Als je huisarts denkt dat dit nodig is, wordt dit eerst met je besproken.

Hoe behandel je psoriasis op de hoofdhuid?

Als je last hebt van psoriasis op de hoofdhuid (psoriasis capitis), dan kun je dit behandelen met een shampoo of zalf. 

  • ​Shampoo met koolteer. Bij een dunne schilferlaag is shampoo met koolteer handig. Deze shampoo masseer je in je haar, laat je even inwerken en spoel je daarna uit. Vervolgens gebruik je de shampoo nog een keer. Gebruik de shampoo tien dagen lang om de dag. Daarna kun je deze shampoo nog twee of drie keer per week gebruiken. Worden de schilfers minder? Dan kun je de shampoo steeds minder vaak gebruiken. Was je haren tussendoor met gewone shampoo.
  • Zalf met salicylzuur of zalf met cetiol V. Heb je een dikke laag schilfers op je hoofdhuid zitten? Dan kan een zalf met salicylzuur 10% of een zalf met 25% cetiol V helpen. Deze zalf is alleen op recept verkrijgbaar. Smeer de zalf ‘s avonds op je hoofdhuid, tussen je haren. ‘s Ochtends kam je je haar om de schilfers eruit te halen. Was vervolgens je haar met shampoo en daarna met koolteershampoo. Na twee of drie dagen zijn de schilfers weg.

Wat kan ik er zelf tegen doen?

Het is handig om dingen te mijden die ervoor zorgen dat de psoriasis erger wordt.

  • ​Probeer niet aan de psoriasisplekken te krabben. Houd je nagels zo kort mogelijk.
  • Probeer je huid niet te beschadigen, door je te schaven of te stoten.
  • Laat je huid niet uitdrogen. Ga dus liever niet te lang in bad of te lang douchen. Zorg er ook voor dat het water niet te heet is.
  • Gebruik het liefst zo min mogelijk zeep, shampoo of badschuim.
  • Stop met roken en/of drinken. Controleer na een tijdje of je psoriasisklachten minder zijn geworden.
  • Ga de zon in. Zonlicht kan de psoriasisklachten verminderen. Ga natuurlijk niet gelijk te lang in de zon en pas op dat je huid niet verbrandt.
  • Zorg voor genoeg ontspanning en mijd stressvolle situaties. Onderzoek wat voor jou goed werkt. Misschien ontspan je door bepaalde yoga-oefeningen te doen, is mediteren iets voor jou of ga je liever aan de slag in de tuin. Zorg er ook voor dat je voldoende rust neemt en genoeg vakanties en vrije dagen inplant.
  • Draag losse kleding als je gaat sporten. Zo heb je minder last van jeuk.
  • Houd een dagboekje bij voor je psoriasisklachten. Zo kun je monitoren op welke dagen de psoriasis minder wordt en op welke momenten de klachten juist verergeren. Ook kom je er op deze manier achter of de klachten verergeren door bepaalde voedingsmiddelen of activiteiten.
  • Probeer met de mensen om je heen te praten over psoriasis. Niet iedereen weet wat psoriasis is en wat voor impact deze huidaandoening heeft. Als de mensen die dichtbij je staan ervan weten, kunnen ze je goed ondersteunen. Zo wordt ook eventuele schaamte minder.

Medicijnen

Psoriasis kun je niet laten genezen. Heb je veel plekken of wordt de psoriasis erger, zelfs als je met een zalf smeert? Bel dan naar de huisarts en vraag om een verwijzing naar de dermatoloog. De dermatoloog is een huidarts die samen met jou bekijkt welke zalf of medicatie zou kunnen helpen. Van de huidarts krijg je soms bepaalde pillen of prikken, zoals acitretine, ciclosporine of methotrexaat. Het gebruik van acitretine remt de celdeling, maar is behoorlijk agressief. Vrouwen moeten na het gebruik bijvoorbeeld ruim twee jaar wachten voor ze zwanger mogen worden. Ook methotrexaat remt de celdeling van je huid. Met ciclosporine kun je psoriasis onderdrukken. Van deze medicijnen kun je wel veel bijwerkingen krijgen. Bijvoorbeeld jeuk, moeheid, hoofdpijn, diarree en maagklachten.

Lichttherapie bij psoriasis

Met lichttherapie schijn je met ultraviolet licht op de psoriasisplekken. Dit onderdrukt de ontstekingsreactie. Het nadeel van lichttherapie is dat het meestal alleen in het ziekenhuis kan plaatsvinden. De twee meest effectieve vormen van lichttherapie zijn PUVA-therapie en UVB-therapie. Er bestaan ook UV-thuisbehandelingen. Hiervoor heb je een cabine nodig. Niet alle verzekeraars vergoeden deze thuisbehandelingen.

Op controle voor psoriasis

Ben je in behandeling voor psoriasis? Dan moet je regelmatig op controle komen bij de huisarts. Als je een zalf met medicijnen gebruikt moet je na vier weken weer voor controle naar je huisarts. Ook als een zalf goed werkt, is overleg met de huisarts verstandig. Zo kun je afspraken maken over het afbouwen van de zalf. Heb je een hydrocolloïd verband op een of meerdere plekken? Laat je huid na twee weken checken door de huisarts.  

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • ​Zorginstituut Nederland
  • Thuisarts.nl
  • Huisarts.com
  • NVDV.nl
  • MMC.nl
  • Psoriasispatientennederland.nl

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.