In het kort

Spierziekten kunnen erfelijke en niet-erfelijke ziekten zijn die je botten, gewrichten, spieren en pezen kunnen aantasten. In Nederland zijn er ongeveer 600 verschillende spierziekten. Ruim 200.000 Nederlanders hebben een spierziekte. Bij elke beweging die je maakt moeten je hersenen eerst via een zenuw een signaal afgeven aan de spier. Als je een spierziekte hebt, gaat er in deze handeling iets mis. Zo kan er verlamming optreden of je krijgt te maken met krachtverlies

Kenmerken van een spierziekte

Spierziekten zijn aandoeningen waarbij onderdelen van het lichaam die je gebruikt om te bewegen zijn aangetast. Voor iedere beweging die je maakt moeten de hersenen eerst een signaal geven aan een bepaalde spier. Dit signaal loopt via een zenuw. Als je een spierziekte hebt, gaat er in dit proces iets mis. Zo kan er een ‘fout’ optreden in de spieren zelf of in de zenuw naar de spier toe. Sommige spierziekten tasten de zenuwen aan, waardoor de signalen die je hersenen geven niet meer aankomen. Een spierziekte kan ontstaan door een ongeluk, overbelasting of omdat het erfelijk is. Een genezende behandeling bestaat er voor veel spierziekten nog niet. Wel hebben mensen met een spierziekte vaak veel aan fysiotherapie, dieetadvies, ergotherapie of mantelzorg.

Soorten spierziekten

Er bestaan verschillende soorten spierziekten. Een aantal ervan zetten we hier op een rij.

​ALS

ALS (amyotrofische laterale sclerose) is een spierziekte waarbij er zenuwen in je hersenen en ruggenmerg afsterven. Hierdoor kunnen de hersenen geen seintjes meer doorgeven aan de spieren, waardoor je je spieren steeds minder gebruikt. Om die reden worden je spieren steeds zwakker en sterven je spieren één voor één af.  Bewegen, praten, eten en ademhalen wordt steeds moeilijker. ALS wordt snel erger en is ongeneeslijk. ALS komt alleen voor bij volwassenen. De eerste klachten treden op tussen je veertigste en zestigste levensjaar. Na de diagnose leven de meeste patiënten nog een tot drie jaar.

​Duchenne

Bij spierziekte Duchenne verliezen je spieren steeds meer kracht. Dit geldt ook voor de spieren rond je hart en de spieren die je helpen met ademhalen. Patiënten met de spierziekte Duchenne missen het eiwit dystrofine. Dit is een stof die ervoor zorgt dat je spieren stevig blijven. De spierziekte Duchenne komt het meest voor bij jongens en mannen. Een enkele keer is er een vrouw of meisje met Duchenne. Spierziekte Duchenne wordt ook wel Duchenne spierdystrofie genoemd. Bepaalde behandelingen en oefeningen kunnen er voor zorgen dat je spieren langer blijven werken.

​Fibromyalgie

Iemand met fibromyalgie heeft pijn in het bindweefsel en de spieren. Je hebt dagelijks last van pijn, vermoeidheid en stijfheid. Dit kan een grote invloed hebben op je dagelijks leven en bezigheden. Daarom is het goed om te blijven bewegen als je fibromyalgie hebt. Dit kan aan het begin pijnlijk zijn. Neem dus vooral een warme douche of stap in een warm bad nadat je beweging hebt gehad.

​Myasthenia gravis

Heb je myasthenia gravis? Bij deze spierziekte wordt vooral de spierkracht in het gezicht aangetast. Zo kun je steeds moeilijker kauwen en slikken. Myasthenia gravis komt het meest voor bij vrouwen tussen de vijftien en veertig jaar. De spierziekte kan zich uitbreiden naar de armen, benen en in een enkel geval de ademhalingsspieren.

​Polyneuropathieën

Polyneuropathieën zijn spierziekten waarbij de zenuwen in je armen en je benen worden aangetast. Dit resulteert meestal in krachtverlies en gevoelsstoornissen, zoals gevoelloosheid voor pijn. Bij polyneuropathieën heb je vaak meer last van je benen dan je armen. De eerste symptomen uiten zich dan ook in de tenen en voeten. Meestal ontstaan de eerste klachten geleidelijk. Behalve bij het Guillain-Barré syndroom hierbij ervaar je acuut klachten.

​SMA

SMA (spinale musculaire atrofie) is een erfelijke spierziekte die vooral bij kinderen op erg jonge leeftijd ontstaat. De precieze leeftijd waarop de eerste symptomen ontstaan verschilt per kind. Hoe jonger het kind is, hoe ernstiger de ziekte zal zijn. Bij SMA gaat er iets mis in de aansturing van de spieren. Zo worden de spieren steeds zwakker en steeds dunner tot de spieren totaal verlamd raken. Er bestaan vier typen SMA, waarbij Type 1 de meest ernstige vorm is.

Oorzaken spierziekten

‘Spierziekte’ kan een verwarrende term zijn. Vaak zijn niet alleen de spieren aangetast, maar ook de zenuwen in de hersenen en het ruggenmerg. Daarom worden spierziekten ook spierzenuwziekten genoemd. Meestal uiten deze ziekten zich door spierzwakte. Er zijn inmiddels meer dan 600 verschillende soorten spierziekten bekend. De ene spierziekte komt dan ook vaker voor dan de andere. Myasthenia gravis komt bijvoorbeeld bijna niet voor, terwijl spierziekten als polyneuropathieën juist erg vaak voorkomen. Het is moeilijk om te bepalen wat de oorzaak is van een bepaalde spierziekte. Speelt erfelijkheid misschien een rol? Dan wordt er in het ziekenhuis zo snel mogelijk onderzoek naar afwijkende genen gedaan. Bij een erfelijke spierziekte ontstaan de eerste klachten soms al bij de geboorte. In andere gevallen krijg je pas op latere leeftijd last van de eerste symptomen. Is een spierziekte niet erfelijk? Dan kan het zijn ontstaan door overbelasting, een ongeluk, een auto-immuunziekte of een ontsteking.

Hoe weet je dat je een spierziekte hebt?

Een spierziekte ontdekken kan soms jaren duren. Wel zijn er een aantal factoren die een rol spelen bij het bepalen of je echt een spierziekte hebt.

​Erfelijkheid 

Heeft iemand in je familie een erfelijke spierziekte en heb je zelf klachten die bij zo’n spierziekte horen? Vraag dan bij de huisarts om een verwijzing naar een academisch centrum waar ze jou (of je kind) verder kunnen helpen. 

​Spierzwakte

Het kan ook zijn dat je steeds minder kracht hebt in je armen, handen, benen en voeten. Of dat slikken en praten steeds moeizamer gaat. Dit zijn klachten die zouden kunnen wijzen op een neurologische aandoening. Ook een spierziekte is een neurologische aandoening. Bij de huisarts word je bij deze klachten doorverwezen naar een neuroloog die verder onderzoek doet.

​Langdurige vermoeidheid 

Heb je al erg lang last van vermoeidheid of spiertrillingen? Hier kunnen allerlei aandoeningen de oorzaak van zijn. Als je alleen vermoeidheid als klacht ervaart, kun je ervan uitgaan dat het niet om een spierziekte gaat. Bij de huisarts krijg je waarschijnlijk het advies om het rustiger aan te doen en in de gaten te houden of de vermoeidheidsklachten minder worden.

​Spierziekte kinderen

Vermoed je bij je kind een spierziekte? Dan ligt het iets anders. Kinderen met een neurologische aandoening zijn bij de geboorte of op iets latere leeftijd al erg ‘slap’. Een kinderneuroloog en gespecialiseerde kinderarts zullen onderzoek doen en uiteindelijk vaststellen wat er aan de hand is. Dit kan een spierziekte zijn, maar ook een hersenbeschadiging.

Symptomen spierziekten

Er zijn bepaalde klachten waar je bij een spierziekte last van kunt hebben. 

  • ​Pijn (onder andere spierpijn)
  • Ontstekingen 
  • Krachtverlies in de spieren en een slap gevoel 
  • Stijfheid in de spieren en/of gewrichten
  • Spierkrampen
  • Verlamming of gevoelsverlies in de armen of benen
  • Verkromming in de rug 
  • Hart- en vaatziekten
  • Afname van spierweefsel
  • Vermoeidheid 

Onderzoek en diagnose

Om een spierziekte te ontdekken worden er verschillende soorten onderzoeken gedaan. Als de arts een spierziekte vermoedt, kan het onderzoek bestaan uit:

​Neurologisch onderzoek

Bij een neurologisch onderzoek gaat de neuroloog met je in gesprek over je klachten. Ook wordt er gevraagd of je familieleden hebt met dezelfde klachten. Andere vragen kunnen gaan over symptomen als krachtverlies, gevoelloosheid of evenwichtsstoornissen. Dit heet de anamnese: het in kaart brengen van de voorgeschiedenis van de ziekte. Daarna volgt het lichamelijk onderzoek. Hierbij test de neuroloog je spierkracht en peesreflexen. Neurologisch onderzoek wordt meestal gecombineerd met erfelijkheidsonderzoek, bloedonderzoek, CT-scans en MRI’s of biopten van je spieren.

​Erfelijkheidsonderzoek

Komt er bij jou in de familie een spierziekte voor? Met DNA-onderzoek kan vaak met vrij grote zekerheid worden vastgesteld of en welke spierziekte je hebt. DNA-onderzoek wordt ook gedaan door bloed af te nemen. Bedenk wel dat de uitkomst van zo’n onderzoek gevolgen kan hebben voor andere familieleden. Misschien blijkt dat er meer mensen in je familie of gezin last hebben van vergelijkbare klachten. Een klinisch geneticus kan je hierin adviseren.

​Bloedonderzoek

Om een spierziekte vast te stellen moet ontdekt worden of er in je bloed een bepaald eiwit ontbreekt. Dit wordt gedaan met een bloedonderzoek. Ook wordt er vaak gekeken naar de hoeveelheid creatinekinase (ck) in je bloed. Dit is een stofje dat belangrijk is bij de energievoorziening van je spieren. Als je spiercellen kapotgaan, heb je vaak veel creatinekinase in je bloed. Is dit bij jou het geval? Dan kan dit duiden op beschadigde spieren en dus een spierziekte.

​Spier- en zenuwonderzoek

Bij spier- en zenuwonderzoek wordt er lichamelijk onderzoek gedaan. Hierbij kijkt de arts naar de structuur, omvang en gevoeligheid van bepaalde spieren. Daarnaast onderzoekt de arts de werking van de spieren en zenuwen. De arts kijkt hoe je beweegt. Dit wordt gedaan met een EMG-onderzoek: dit bestaat uit een geleidingsonderzoek en een naaldonderzoek. Bij het geleidingsonderzoek plakt de arts plakkertjes (elektroden) op de huid, waarbij de zenuwen geprikkeld worden met een minuscuul elektrisch stroompje. Vervolgens wordt gemeten hoe jouw spieren hierop reageren. Bij het naaldonderzoek wordt er een naald in je spier geplaatst. De arts bekijkt de activiteit van de spier als je zelf beweegt. Is dit soepel of juist oncontroleerbaar en abnormaal?

CT-scans en MRI-scans

Om je lichaam te onderzoeken op eventueel spierziekten wordt er ook beeldvormend onderzoek gedaan. Dit gebeurt met CT-scans en een MRI-scan. Bij een CT-scan worden er verschillende röntgenfoto's gemaakt die samen een 3D-beeld vormen. Zo kan de arts goed zien of bepaalde spieren dunner zijn dan normaal en of er in bepaalde spieren veel vetweefsel aanwezig is. Een MRI is beeldvorming met een sterk magnetisch veld. Hierdoor ontstaat er veel scherper beeld dan bij een CT-scan. Met een MRI kun je een beknelling of aantasting van spieren goed in beeld brengen. Een MRI maken duurt wel veel langer dan een CT-scan. Een CT-scan duurt maar een paar minuten, voor een MRI moet je vaak ruim een halfuur stil liggen.

Spierbiopten en zenuwbiopten

Soms is er een spierbiopt of zenuwbiopt nodig. Bij een biopt wordt een klein stukje weefsel verwijderd. Er wordt een klein sneetje gemaakt in de huid, waarna er een stukje spierweefsel of zenuwweefsel wordt weggehaald. Dit weefsel wordt vervolgens bekeken onder een microscoop. Vaak geeft de structuur van het weefsel of het ontbreken van een bepaalde chemische verbinding al een duidelijk beeld. Een spierbiopt wordt vaker afgenomen dan een zenuwbiopt. Meestal wordt er alleen een zenuwbiopt afgenomen als het echt niet anders kan.

Voor kinderen zijn sommige onderzoeken extra vervelend. Omdat het voor kinderen bijvoorbeeld erg moeilijk is om lang stil te liggen voor een MRI-scan, gebeurt dit vaak onder narcose. Ook bij het afnemen van een spierbiopt of zenuwbiopt krijgen kinderen soms een volledige verdoving.

Behandelmogelijkheden

Er wordt nog veel onderzoek gedaan naar verschillende soorten spierziekten. Daarom is er nog geen volledige genezing mogelijk. Wel zijn er behandelingen die klachten verminderen en het ziekteproces kunnen vertragen.

​Fysiotherapie 

Heb je een spierziekte? Dan worden symptomen als spierzwakte, pijn en vermoeidheid steeds erger. Fysiotherapie kan je helpen omgaan met deze klachten in het dagelijks leven. Ook leer je van de fysiotherapeut hoe je goed en veilig beweegt en welke houdingen voor jou goed werken. Daarnaast is het behouden en het verbeteren van je conditie een belangrijk onderdeel van de fysiotherapie bij spierziekten.

​Dieetadvies

Omdat je als patiënt met een spierziekte vaak erg vermoeid bent, is gezond eten erg belangrijk. Door de vermoeidheid beweeg je minder. En als je minder beweegt, heb je vaak een verminderde eetlust. Daarom kan dieetadvies je op weg helpen om gezonder te eten. Bovendien krijg je tips over hoe je gezond blijft koken, ook als je erg vermoeid bent. Denk aan veel vezelrijk voedsel, zo min mogelijk suikers, een eetschema maken of extra koken en porties invriezen.

​Hulpmiddelen

Als je een spierziekte hebt, kun je met allerlei hulpmiddelen toch lopen, werken en thuis blijven wonen. Bijvoorbeeld een aangepast bureau en speciale apparatuur voor het uitvoeren van je werk. Of een rolstoel of wandelstok om je te kunnen verplaatsen. Wees op tijd met het aanvragen van hulpmiddelen, want de wachttijden kunnen erg lang zijn.

​Logopedie

Spierziekten zorgen er vaak voor dat je moeilijk kunt praten of lastig kunt slikken. Een logopedist kan je helpen met deze ongemakken. Zo kan een logopedist je helpen met je stemgebruik en spreken, maar ook eten, drinken en slikken.

​Ergotherapie 

Een ergotherapeut kan je helpen met het weer uitvoeren van dagelijkse handelingen. Bepaalde handelingen worden met een spierziekte namelijk steeds moeilijker om zelf uit te voeren. Een ergotherapeut geeft je advies en denkt mee met wat er in jouw situatie nog wel mogelijk is.

​Mantelzorg

Een mantelzorger kan voor iemand met een spierziekte een belangrijke rol spelen. Als je mantelzorger bent, zorg je voor een naaste of familielid. Als mantelzorger is het belangrijk om ook goed op jezelf te letten. Schakel op tijd extra hulp in en zorg dat je genoeg tijd voor jezelf neemt.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • ​Thuisarts.nl
  • Spierziekten Nederland
  • Prinses Beatrix Spierfonds 
  • UMC Utrecht

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.