Wat is vitamine B12?

Vitamine B12, ook wel cobalamine genoemd, is een in water oplosbare groep vitaminen. Van vitamine B12 heb je een voorraadje in je lichaam. Hier kun je drie tot soms wel tien jaar mee doen. Raakt de voorraad vitamine B12 op en vul je deze niet aan? Dan ontstaat er een vitamine B12-tekort. Vitamine B12 is nodig voor de aanmaak van DNA. DNA zit in al je lichaamscellen en heeft te maken met erfelijkheid. Zo bepaalt DNA bijvoorbeeld welke kleur ogen en kleur haar je hebt. Daarnaast speelt vitamine B12 een belangrijke rol bij de aanmaak van rode bloedcellen. Rode bloedcellen vervoeren zuurstof vanuit je longen via het bloed naar alle andere delen van je lichaam. Ook voor een goede werking van je zenuwen is vitamine B12 belangrijk.

Waar zit vitamine B12 in?

Hoewel mensen zelf dus een (kleine) voorraad vitamine B12 in hun lichaam hebben, kan ons lichaam dit niet zelf aanvullen. Vitamine B12 zit in dierlijke producten, zoals vlees, eieren, vis en zuivel (kaas, boter, kwark en yoghurt). Er zijn namelijk veel dieren die bacteriën en schimmels in hun maag en darmen hebben die vitamine B12 aanmaken. Vervolgens wordt deze vitamine opgenomen in de darmwand van de dieren. Hierna komt deze terecht in andere organen, de spieren, de melk en de eieren. Dit geldt vooral voor herkauwers, zoals koeien, geiten en schapen.

Mensen hebben ook bacteriën en schimmels in hun lichaam zitten die vitamine B12 aanmaken. Deze vitaminen zitten alleen aan het eind van de dikke darm. Hierdoor kan ons lichaam deze vitaminen niet meer opnemen. Daarom is voeding de enige manier waarop mensen vitamine B12 binnen kunnen krijgen. Als je producten met vitamine B12 eet, worden deze vitaminen in je maag aan een stofje gebonden. Vervolgens wordt de vitamine B12 in de dunne darm opgenomen in je bloed. Via het bloed wordt vitamine B12 overal waar het nodig is in je lichaam verspreid.

Hoeveel vitamine B12 heb je nodig?

Gemiddeld heeft een volwassene per dag 2,8 microgram vitamine B12 nodig. Als je zwanger bent is dit 3,2 microgram. Wanneer je borstvoeding geeft heb je zelfs 3,8 microgram vitamine B12 nodig. Ongeveer zeven op de honderd mensen heeft een tekort aan vitamine B12.

Hoe herken je een vitamine B12 tekort?

Een tekort aan vitamine B12 ontstaat niet zomaar. Je merkt dit pas na maanden of soms zelfs jaren. Klachten bij vitamine B12-tekort:

  • ​Slap en moe gevoel
  • Licht in je hoofd
  • Bleekheid
  • Weinig eetlust

Als je regelmatig deze klachten hebt, neem dan contact op met je huisarts.

Er zijn ook mensen die extra klachten ervaren bij een vitamine B12-tekort, zoals:

  • ​Pijnlijke, branderige tong
  • Afvallen zonder duidelijke oorzaak
  • Misselijkheid
  • Maag- en darmproblemen
  • Gewrichtsproblemen
  • Spierpijn
  • Hoofdpijn
  • Tintelingen
  • Minder gevoel in je vingers en voeten
  • Evenwichtsstoornis

Klachten als tintelingen, problemen om in balans te blijven en minder gevoel in je vingers en voeten kunnen wijzen op zenuwproblemen. Een moe gevoel, bleekheid, weinig eetlust en hoofdpijn zijn vaak tekenen van bloedarmoede.

Wat is de oorzaak van vitamine B12 tekort?

Als je een vitamine B12-tekort hebt, kan dit verschillende oorzaken hebben. Waardoor kun je een vitamine B12-tekort krijgen?

  • Veganistisch of vegetarisch eetpatroon. Ben je veganist? Dan eet je geen dierlijke producten. Dat wil zeggen: geen vlees en vis, maar ook geen eieren, melk, boter of yoghurt. Dit kan voor een tekort aan vitamine B12 zorgen. Ook als je vegetariër bent, moet je erop letten dat je voldoende vitamine B12 binnenkrijgt. Als vegetariër eet je geen vlees en vis. Voeg daarom wel voldoende eieren en zuivelproducten aan je eetpatroon toe.
  • Maag- en darmziekten. Heb je atrofische gastritis of pernicieuze anemie? Dan is je maagslijmvlies chronisch ontstoken. Door deze ontsteking wordt er in de maag minder maagzuur aangemaakt. Maagzuur is belangrijk voor de opname van vitamine B12 uit voeding. Hoe minder maagzuur, hoe minder vitamine B12 er uit eten wordt opgenomen. Ook darmziektes kunnen de opname van vitamine B12 verstoren. Bijvoorbeeld de ziekte van Crohn.
  • Medicatie. Moet je bepaalde medicijnen lang achter elkaar gebruiken? Dan kan een vitamine B12-tekort een van de bijwerkingen zijn. Denk aan protonpompremmers (maagtabletten) en metformine (middel tegen suikerziekte).\
  • Te veel alcohol. Drink je veel alcohol? Als je daarnaast ook weinig eet, loop je het risico om een vitamine B12-tekort te krijgen. Veel alcohol in je lichaam zorgt ervoor dat je maag en darmen vitamine B12 niet goed kunnen opnemen.
  • Lachgas. Gebruik je veel lachgas? Dan werkt vitamine B12 in je lichaam niet meer goed. Wie dus vaak op recreatieve wijze lachgas gebruikt, moet oppassen voor een vitamine B12-tekort. Meestal kan dit worden aangevuld met supplementen, maar soms is de schade blijvend.

Vitamine B12 tekort test

Vermoed je dat je een vitamine B12-tekort hebt? Dan kun je een bloedonderzoek laten doen. Een bloedonderzoek valt binnen de basisdekking van je zorgverzekering. Wel betaal je het eigen risico.

De huisarts geeft je een verwijzing voor de bloedtest. Een tekort aan andere vitaminen en mineralen kan een vitamine B12-tekort soms verborgen houden. Vraag daarom altijd aan aan je huisarts of er een uitgebreid bloedonderzoek gedaan kan worden. Zo wordt ook ijzer, ferritine (de langdurige ijzeropslag) en foliumzuur in je bloed gemeten. Op deze manier kom je er sneller achter wat het vitamine B12-tekort heeft veroorzaakt. Om de oorzaak van een tekort op te sporen wordt soms ook een gastroscopie gedaan (kijkonderzoek van de maag).

Behandeling tekort vitamine B12

Een tekort aan vitamine B12 kan je op twee manieren behandelen:

  • ​Vitamine B12-tabletten. Je huisarts adviseert om een proefbehandeling met vitamine B12-tabletten te doen. Je haalt dan vitamine B12-tabletten van 1.000 microgram bij de drogist. Hier heb je geen recept voor nodig. Dit is een extra hoge dosis. Drie maanden slik je dagelijks dit supplement. Als de klachten na drie maanden weg zijn, kun je de vitaminetabletten nog eens drie maanden slikken om te checken of de klachten echt niet meer terugkomen. Zijn de klachten na de eerste drie maanden nog niet over? Ga dan terug naar de huisarts. Dan is iets anders waarschijnlijk de oorzaak van je klachten.
  • Prikken met vitamine B12. Het kan zijn dat je prikken met vitamine B12 nodig hebt. Dit is bijvoorbeeld het geval als je een sterk verlaagd vitamine B12 hebt of wanneer je geen medicijnen mag of kan slikken. De huisarts geeft je deze prikken. Je krijgt de eerste tien prikken elke week of om de drie à vier dagen. Na die tien prikken is het voldoende als je om de tweede maanden een prik met vitamine B12 krijgt.

Hoe kan je een vitamine B12 tekort voorkomen?

Je kunt een vitamine B12-tekort voorkomen door te kiezen voor gezonde voeding. Een afwisselend eetpatroon met veel groente, fruit, volkorenproducten en peulvruchten is belangrijk. Om aan voldoende vitamine B12 te komen kun je dit aanvullen met dierlijke producten, zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Ben je vegetariër? Dan is het belangrijk dat je elke dag zuivel of een ei eet. Als veganist eet je helemaal geen dierlijke producten. Voeg dan producten met toegevoegde vitamine B12 of een vitamine B12-tablet toe aan je voedingspatroon. 

Let erop dat je de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) van vitamine B12 niet overschrijdt. Zorg er dus voor dat je voor vitaminepillen gaat die niet meer dan 2,8 microgram vitamine B12 bevatten. Als je zwanger bent of als je borstvoeding geeft mag dit iets meer zijn. Heb je een ernstig tekort aan vitamine B12? Dan heb je hooggedoseerde tabletten nodig van 1.000 microgram. Neem een vitaminetablet altijd tijdens of na de maaltijd in.