Wat is obesitas?

Obesitas is een chronische ziekte waarbij lichaamsvet zich opstapelt in je lichaam. Je bent te zwaar. De kenmerken van obesitas hangen samen met de verhouding tussen je lengte en je gewicht. Dit wordt ook wel Body Mass Index genoemd (BMI). Je kunt je BMI berekenen door in een BMI-meter je leeftijd, lengte en gewicht in te vullen. Je kunt ook zelf je BMI berekenen door je gewicht te delen door je lengte in het kwadraat. Stel dat je 1.74 lang bent en 69 kilo weegt. Dan ziet het sommetje er zo uit: 69 / (1,74 x 1,74) = 22,8. Een gezond BMI ligt tussen de 18,5 en de 25. Tussen de 25 en 30 heb je overgewicht. Is je BMI gelijk aan of hoger dan 30? Dan heb je obesitas. Bij mensen met een BMI van 40 of hoger noem je dit morbide obesitas. Je BMI berekenen werkt niet als je erg gespierd bent, zwanger bent of borstvoeding geeft.

Daarnaast is een vergrote buikomvang een symptoom van obesitas. Daarom is het ook belangrijk om je buikomvang te meten. Zo krijg je een beeld van de vetverdeling in je lichaam. Bij vrouwen mag de middelomtrek niet groter zijn dan 80 cm, bij mannen is dit 94 cm. Het is goed om te weten dat je BMI en buikomvang slechts vuistregels zijn. Het is altijd belangrijk om ook naar het geslacht, je leeftijd en je lichaamsbouw te kijken. Ieder lichaam is weer anders. Niet iedereen die te veel eet heeft obesitas. En niet alle gezondheidsproblemen worden veroorzaakt door obesitas.

Verschil overgewicht en obesitas

Een ernstige vorm van overgewicht wordt obesitas genoemd. Bij een BMI vanaf 25 heb je overgewicht. Is dit 30 of hoger, dan wordt dit obesitas genoemd. Ongeveer de helft van de Nederlanders van 18 jaar of ouder heeft overgewicht. Ruim 13,9% van de Nederlanders van 18 jaar of ouder heeft obesitas. In verhouding hebben meer mannen dan vrouwen overgewicht. Bij obesitas is dit andersom: meer vrouwen dan mannen hebben obesitas. Vanaf de jaren 90 zijn de cijfers van mensen met overgewicht en obesitas alleen maar gestegen. De regio waar mensen het meest overgewicht hebben is Zuid-Limburg. Ruim 54% van de volwassenen heeft overgewicht in deze GGD-regio. In de GGD-regio Amsterdam is dit percentage het laagst (40,1%).

Wat zijn de gevolgen van obesitas?

De gevolgen van obesitas hebben invloed op je gezondheid en je levensduur. Als je te zwaar bent wordt bewegen steeds lastiger. Naarmate je minder beweegt, voel je je steeds minder fit. Je bent sneller kortademig en zweet meer. Als je obesitas hebt, is het risico op de volgende aandoeningen groter:

  • Hoge bloeddruk. Een hoge bloeddruk herken je aan hoofdpijn, hartkloppingen, vlekjes of sterretjes voor je ogen zien, oorsuizen, regelmatig een bloedneus hebben, kortademig zijn, spierzwakte en krampen.
  • Hart- en vaatziekten. Hart- en vaatziekten komen bij mensen met obesitas veel voor. Denk aan een beroerte of een hartinfarct. Je herkent hart- en vaatziekten aan pijn op je borst, pijn in je benen, vermoeidheid, kortademig zijn, veel vocht vasthouden, misselijkheid, overmatig transpireren, prikkelhoest als je ligt, slapeloosheid en duizeligheid.
  • Diabetes mellitus. Mensen met obesitas hebben meer kans op het ontwikkelen van diabetes mellitus (suikerziekte). Je herkent suikerziekte aan deze symptomen: vaak moeten plassen en veel dorst hebben, constant erg vermoeid zijn, wazig zien, dubbelzien, rode en branderige ogen, wondjes die slecht genezen, kortademig zijn, pijn in de benen als je loopt en infecties die steeds weer terugkomen.
  • Gewrichtsklachten. Iemand met overgewicht of obesitas heeft sneller last van artrose of gewrichtspijn. Dit merk je vooral aan pijn of stijfheid in je heupen, enkels en knieën. Als je obesitas hebt, vangen je knieën en heupen tijdens het lopen namelijk klappen op van zes tot zeven keer je lichaamsgewicht. Ben je vijftien kilo te zwaar? Dan belast je je gewrichten met een druk van 90 tot 105 kilo.
  • Galstenen. Galstenen zijn stukje gal die hard geworden zijn. Klachten die je kunt ervaren zijn krampachtige pijn en misselijkheid. Deze klachten ontstaan pas als de afvoerwegen van de galblaas worden afgesloten door de galstenen. Mensen met overgewicht hebben ruim drie tot vier keer vaker last van galstenen dan mensen met een gezond gewicht.
  • Leververvetting. Je lever maakt voor je lichaam schadelijke stoffen onschadelijk. Krijgt je lichaam dagelijks te veel schadelijke stoffen te verwerken? Dan reageert je lever door steeds meer vet op te slaan in de levercellen. Dit is leververvetting. Je herkent dit aan vermoeidheid en pijn rechtsboven in je buik (onder je ribben). Je hebt meer kans op leververvetting als je obesitas hebt. Het risico is extra groot voor mensen met veel vet op de heupen en de buik.
  • Kanker. Uit onderzoek is gebleken dat het risico op kanker verhoogt als je overgewicht of obesitas hebt. Ruim 4% van de jaarlijkse nieuwe kankergevallen worden veroorzaakt door overgewicht of ernstige obesitas. Ook 4% van de kankersterfte gaat hand in hand met overgewicht en obesitas. 
  • Onvruchtbaarheid. Vrouwen met obesitas kunnen last hebben van vruchtbaarheidsproblemen. Ze hebben een onregelmatige cyclus of worden niet ongesteld. De kans om zwanger te worden is kleiner en de kans op problemen tijdens de zwangerschap is groter. Bij mannen veroorzaakt obesitas soms een verminderde zaadkwaliteit.

Wat is de oorzaak van obesitas?

De meest bekende oorzaak van obesitas is te veel eten en te weinig bewegen. Eet je meer dan je lichaam nodig heeft? Dan worden die voedingsstoffen in je lichaam omgezet tot lichaamsvet. 

De volgende situaties zorgen voor meer kans op obesitas op latere leeftijd:
  • Je had als kind ook overgewicht
  • Een van of allebei je ouders hebben overgewicht
  • Je komt uit een gezin waarin ongezonde gewoonten de norm waren (weinig bewegen en veel achter je tv of computer zitten, ongezond eten en altijd frisdrank, snoep en snacks in huis)Je bent gestopt met roken
  • Je geeft na de bevalling geen borstvoedingJe bent in de overgang
  • Je bent geneigd om te ‘stress-eten’: als je spanning, stress of bepaalde problemen ervaart ga je snoepen of te veel eten
  • Je gebruikt bepaalde medicatie waarbij je last hebt van bepaalde bijwerkingen (meer eetlust)
Ook medische problemen kunnen te maken hebben met obesitas. Denk bijvoorbeeld aan een traag werkende schildklier, een depressie, een eetstoornis (vooral een eetbuistoornis, waarbij je in korte tijd veel achter elkaar eet en niet kunt stoppen), het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) of een sociale fobie. 

Behandeling obesitas

Wil je aan de slag met overgewicht of obesitas? Dit kun je bespreken met je huisarts of praktijkondersteuner. De behandeling van obesitas bestaat meestal uit gezond eten, meer bewegen en leren omgaan met stress en andere problemen.


Gezond eten en drinken bij obesitas:

  • Eet veel groente, fruit en volkoren producten. Hierin zitten weinig calorieën maar wel veel goede voedingsstoffen. Deze geven je sneller een vol gevoel.
  • Gebruik weinig vet bij het koken. Bijvoorbeeld plantaardige oliën of vloeibare bak- en braadproducten. Kies ook voor zachte margarine op je brood in plaats van roomboter.
  • Drink ruim 1,5 liter vocht per dag. Kies het liefst voor water. Drink je graag thee of koffie? Drink dit dan zonder suiker. Drink zo weinig mogelijk alcohol. In alcohol zitten veel calorieën en suikers.
  • Houd je aan een vast eetpatroon. Dit betekent drie grotere maaltijden op vaste tijden per dag en maximaal vier kleine tussendoortjes. Gezonde tussendoortjes zijn groente (zoals tomaatjes, radijs, komkommer of wortel), een handje noten, een rijstwafel, fruit, een volkoren koekje of een handje popcorn.
  • Sla geen maaltijden over en eet ook niet opeens minder. Dit zorgt er op de korte termijn misschien voor dat je wat afvalt, maar zodra je weer normaal eet kom je snel aan. Daarnaast ben je sneller geneigd om te kiezen voor ongezonde snacks.
Meer bewegen bij obesitas:

  • ​Beweeg elke dag minstens een uur. Dit gaat om flink bewegen, zoals een stevig stuk wandelen, fietsen naar je werk of zwemmen in je pauze. Ook intensief huishoudelijk werk hoort hierbij, zoals tuinieren of de ramen lappen. 
  • Bedenk dat alle kleine beetjes helpen. Neem wat vaker de trap in plaats van de lift, wandel of neem de fiets in plaats van de bus of de auto en stap een keer eerder uit de bus.
  • Ga op zoek naar een buddy. Samen in beweging blijven is vaak makkelijker vol te houden dan alleen. Misschien is er een collega, familielid of vriend die ook wil afvallen of die juist al erg sportief is. Ga samen een stuk wandelen, hardlopen, zwemmen of naar de sportschool.
  • Kies een sport die je leuk vindt. Vind je trainen op fitnessapparaten maar saai? In veel sportscholen zijn er verschillende soorten groepslessen te volgen. Of ga voor kickboksen, dansen, zwemmen of watersport. Bewegen kun je op allerlei manieren doen.

Hoe kan ik obesitas voorkomen?

Obesitas voorkomen kun je doen door een combinatie van gezond eten, genoeg bewegen, goed slapen en voldoende ontspanningsmomenten.

Vind je het lastig om dit vol te houden? Je kunt je ook opgeven voor een leefstijlprogramma of GLI (Gecombineerde Leefstijlinterventie). Dit gaat via de huisarts of praktijkondersteuner. Je kunt kiezen uit vier leefstijlprogramma’s: Samen Sportief in Beweging, Beweegkuur, SLIMMER en CooL. Een leefstijlprogramma duurt twee jaar. In het eerste jaar gaat het vooral om het aanleren van nieuwe gezonde gewoonten. Je gaat je leefstijl als het ware omgooien. Je leert meer bewegen en gezonder te eten. Daarnaast leer je alles over een goede nachtrust en voldoende ontspannen. Hierbij krijg je hulp van een diëtist, leefstijlcoach, fysiotherapeut of oefentherapeut. Zo creëren jullie samen een leefstijlplan dat bij jou past. Ook heb je groepslessen met andere deelnemers.

Het tweede jaar van het leefstijlprogramma is gericht op het volhouden van je aangeleerde gezonde gewoonten. Daarnaast ga je in gesprek over eventueel moeilijke momenten. Bijvoorbeeld wanneer je even weinig motivatie voelt om in beweging te blijven. Of als je moeite hebt om gezond te eten.

Maagverkleining

Heb je zelf al meerdere pogingen gedaan om af te vallen (onder begeleiding) maar lukt dit je echt niet? Dan kom je in sommige gevallen in aanmerking voor een maagverkleining. 

Er bestaan verschillende soorten maagverkleiningsoperaties. De drie bekendste zijn:

  • gastric bypass: bij deze operatie wordt de maag verkleind en een gedeelte van het spijsverteringskanaal omgeleid. 
  • gastric sleeve: er wordt een deel van de maag verwijderd, maar het spijsverteringskanaal blijft intact. Deze operatie is daarom iets minder ingrijpend dan de gastric bypass. 
  • gastric band (maagband): een maagband is een siliconen bandje dat tijdens een kijkoperatie net onder de slokdarm rond de maag wordt geplaatst. Door de maagband ontstaat er sneller een vol gevoel en loopt het voedsel langzamer weg.

Voorwaarden vergoeding

Niet iedereen kan zomaar een maagverkleinende operatie krijgen. Of je in aanmerking komt voor een maagverkleining is afhankelijk van: 

  • je gewicht. Bij een BMI van 40 of hoger of van 35 of hoger met ziektes erbij die verergeren door overgewicht, zoals diabetes, hoge bloeddruk of slaapapneu.je leeftijd. Een maagverkleining is voor mensen tussen de 18 en 65 jaar.
  • je totale gezondheid. Je hart, longen en andere organen moeten goed werken om de operatie te mogen ondergaan.je pogingen om af te vallen. Je hebt zelf al meerdere pogingen gedaan om af te vallen. Bijvoorbeeld onder deskundige begeleiding. 
  • je motivatie om je leefstijl te veranderen. Een maagverkleining vraagt meer dan een tijdelijke aanpassing: je moet de rest van je leven gezonder eten en meer bewegen.

Goed om te weten: voordat je onder het mes gaat, onderga je een uitgebreide screening. Je hebt dan gesprekken met meerdere artsen die beoordelen of je voor de operatie in aanmerking komt. ​


Buikwandcorrectie

Na een maagverkleining vallen de meeste mensen in korte tijd veel af. Dit is natuurlijk fijn, maar het brengt ook nadelen met zich mee. Veel mensen hebben namelijk last van overtollige huid die achterblijft, bijvoorbeeld op de buik. Daarom kiezen sommige mensen na een maagverkleining ook nog voor een buikwandcorrectie. Deze operatie wordt alleen onder strenge voorwaarden vergoed uit de basisverzekering. Dit betekent dat de operatie medisch noodzakelijk moet zijn. Bijvoorbeeld als je door de overtollige huid veel moeite hebt met lopen. Of als je last hebt van constante ontstekingen in de huidplooien. Kunnen andere behandelingen je klachten niet verhelpen? Dan kun je in aanmerking komen voor een vergoeding.

Bronnen en expertise

Bronnen

Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:​

  • Thuisarts.nl
  • Rijksoverheid.nl
  • Obesitaskliniek.nl
  • Novarum.nl
  • Bewegenzonderpijn.com
  • Loketgezondleven.nl
  • Voedingscentrum.nl
  • KWF.nl

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd door Bas Knopperts. Hij is specialist op het gebied van zorgverzekeringen en een veelgevraagd expert in de media. Bijvoorbeeld bij Radio 1 en het AD

Disclaimer

Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.

Awards

De zorgverzekering vergelijker van Independer heeft al verschillende prijzen en awards gewonnen, waaronder de WUA Award en de Shopping Award.