Monument verduurzamen? Zo helpt een energiecoach
De charme van glas-in-loodramen, hoge plafonds en karaktervolle details geeft monumentale woningen iets unieks. Toch zit er een keerzijde aan al dat moois: monumenten zijn vaak slecht geïsoleerd en dus verre van energiezuinig. En verduurzamen? Dat kan niet zomaar, want er gelden strikte regels en voorschriften.
Maar wat als je tóch groener wilt wonen, waar begin je dan? Steeds vaker hoor je over energiecoaches die helpen met het maken van duurzame keuzes in huis. Kun je zo’n coach eigenlijk ook inschakelen als je een monument hebt? En wat kun je hier dan van verwachten? In dit kennisdossier leggen we uit wat je hierover moet weten.
Wat doet een energiecoach?
Energiecoaches geven onafhankelijk, toegankelijk en persoonlijk advies over energiebesparing. Vaak gaat het dan om simpele, goedkope oplossingen die je kunt toepassen in huis. De hulp van een energiecoach is meestal gratis, waardoor ook mensen met minder te besteden kunnen verduurzamen.
Energiecoaches zijn een paar jaar geleden door gemeenten in het leven geroepen toen de energieprijzen flink stegen en behoorlijk wat huishoudens moeite hadden om de maandlasten te betalen. Nu nog steeds zetten veel gemeenten deze coaches in, want de hulp blijft hard nodig.
Leestip: Dit dossier gaat specifiek over energiecoaches voor monumentale panden. Wil je meer uitgebreide informatie lezen over hoe een energiecoach in het algemeen te werk gaat? Daar lees je in dit kennisdossier alles over.
Ik heb een monument: is een energiecoach er ook voor mij?
In veel gemeenten kunnen alle inwoners hulp krijgen van een energiecoach. Het maakt daarbij niet uit of je in een huur- of koopwoning woont en wat je inkomen is. Ook wordt er bij het aanvragen van het adviesgesprek niet gevraagd of je een monumentale woning hebt.
Toch werkt het niet overal zo. Sommige gemeenten richten de hulp bijvoorbeeld alleen op bepaalde groepen, zoals mensen met een minimuminkomen of bewoners van een oud, tochtig huurhuis. En soms vallen juist eigenaren van monumenten buiten de boot. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de gemeente samenwerkt met speciale adviseurs die meer weten van het verduurzamen van historische panden. Je kunt in dat geval dus niet bij een ‘gewone’ energiecoach terecht, maar wordt doorverwezen naar zo’n specialist. Voor het advies van een specialist moet je meestal wel betalen.
Benieuwd hoe het in jouw gemeente geregeld is? Check dan de website van de gemeente. Als er niets over vermeld wordt, dan kun je vaak terecht bij een lokaal energiepunt of energie-initiatief in de buurt. Op de volgende pagina’s vind je een overzicht van de aanpak in de tien grootste gemeenten van Nederland.
Waar kan een energiecoach bij helpen?
Een monumentale woning mag je niet zomaar renoveren of aanpassen. Zelfs voor kleine veranderingen in huis moet je soms al toestemming vragen. Lastig misschien, maar het is wél nodig om de geschiedenis en het unieke karakter van het pand te beschermen.
Een energiecoach helpt je om overzicht te krijgen en samen te kijken waar je kunt beginnen. Er zijn grofweg twee soorten advies: dingen die je aan je huis kunt aanpassen en dingen die je zelf kunt veranderen in je gedrag.
Kleine aanpassingen in huis
Energiecoaches zijn meestal gespecialiseerd in kleine, praktische oplossingen. Ze geven advies over kleine aanpassingen die je meteen kunt doen in je monumentale woning en waarvoor je (in de meeste gevallen) geen vergunning nodig hebt. Zulke simpele stappen kosten vaak weinig, maar leveren samen al snel een groot verschil op.
Voorbeelden van aanpassingen waar een energiecoach je over kan adviseren zijn:
- Tochtstrips: Monumenten hebben vaak veel kieren en openingen. Een energiecoach laat zien hoe je tocht kunt voorkomen en de warmte binnenhoudt, bijvoorbeeld door het plaatsen van tochtstrips. Hiervoor is meestal geen vergunning nodig. Je hoeft er namelijk niet voor te boren of zagen en je kunt ze later eventueel ook weer makkelijk weghalen.
- Radiatorfolie: Radiatoren geven warmte af naar alle kanten. De warmte die naar achteren gaat, verdwijnt vaak rechtstreeks de koude buitenmuur in. Die energie ben je dus kwijt. Een energiecoach kan je adviseren hoe je dit met behulp van radiatorfolie kunt voorkomen. Dit plak je eenvoudig achter de radiator, waardoor de warmte terug de kamer in kaatst. Het is een goedkope maatregel die je vaak zelf kunt doen.
- Leidingen isoleren: Lopen je verwarmingsleidingen door een onverwarmde ruimte, zoals de zolder, kruipruimte of gang? Dan verlies je daar ongemerkt veel warmte. Door de leidingen te isoleren kun je flink besparen op je energieverbruik. Een energiecoach kan je hierover adviseren.
- Isolerende glasfolie of achterzetbeglazing: Monumentaal glas mag je in de meeste gevallen niet aanpassen. Gelukkig kun je wel aan de slag met de tips van een energiecoach. Die kan je vertellen over isolerende glasfolie of achterzetbeglazing. Dit zijn isolerende oplossingen die je in de meeste gevallen zonder vergunning kunt toepassen.
- Dikke gordijnen of thermogordijnen: Verdwijnt er nog steeds kou door de ramen? Dikke (thermo)gordijnen kunnen dan dé oplossing zijn voor je woning. Deze werken als extra isolatie en geven de kamer daarnaast een warme, sfeervolle uitstraling.
- Waterbesparende douchekoppen en kranen: Dit is een andere kleine investering die een coach vaak aanbeveelt. Deze maatregel heeft namelijk meteen effect.
- Ledlampen en slimme verlichting: De energiecoach kan je ook adviseren bij het uitzoeken van zuinige verlichting. Met ledlampen bespaar je meteen energie.
- Slimme stekkers en tijdschakelaars: Dit zijn handige hulpmiddelen die apparaten automatisch kunnen uitzetten. Dit is een mooie manier om sluipverbruik te voorkomen. Daardoor betaal je niet langer voor stroom die je ongemerkt verspilt.
Controleer zelf wat wel en niet mag
Het mooie van de bovenstaande energiecoachmaatregelen is dat ze makkelijk omkeerbaar zijn. Je kunt de aanpassingen dus later eenvoudig weghalen of aanpassen zonder dat je je monumentale woning blijvend beschadigt of aantast. Zo maak je je woning stap voor stap duurzamer, zonder de historische waarde te verliezen.
Advies over energiezuinig gedrag
Naast kleine aanpassingen in huis kun je ook iets anders veranderen om energie te besparen: je gedrag. Met een paar simpele gewoontes maak je al snel verschil. Ook daarbij kan een energiecoach je op weg helpen. Concreet gaat het dan om dingen als:
- Stel de eco-stand in: Apparaten zoals de vaatwasser en wasmachine hebben vaak een eco-programma. Dat duurt meestal wat langer, maar gebruikt flink minder energie en water.
- Verlaag de temperatuur van je warmwaterboiler of cv-ketel: Zet de temperatuur lager, bijvoorbeeld op 60 graden. Dat is nog steeds comfortabel en veilig, maar scheelt behoorlijk in je gasverbruik. Het is daarom een veelgehoord advies van de energiecoach.
- Slim stoken: Een energiecoach raadt aan de verwarming een graad lager te zetten. Met een warme trui of plaid merk je daar weinig van, maar je gasrekening gaat wél omlaag.
- Verwarming per ruimte: Een energiecoach wijst erop dat je veel bespaart door alleen de kamers te verwarmen waar je echt bent. Ruimtes die je weinig gebruikt, zoals de logeerkamer of zolder, kun je gerust kouder laten. Dat scheelt onnodige stookkosten.
- Korter douchen: Een tip die vaak terugkomt: elke minuut minder douchen scheelt namelijk liters warm water en dus energie.
- Apparaten helemaal uit: De coach helpt je bewust te worden van sluipverbruik en raadt aan apparaten niet op stand-by te laten staan.
- De was aan de lijn drogen: Simpel advies: gebruik vaker een wasrek in plaats van de droger. Dit apparaat heeft namelijk veel warmte (en dus energie) nodig.
- Koken met deksel op de pan: Een energiecoach laat je zien hoe simpel het is. Zet wat vaker een deksel op de pan en je bespaart direct gas of stroom.
- Slim ventileren: De coach legt uit hoe je met kort en krachtig luchten een gezond binnenklimaat houdt zonder warmteverlies.
Dit zijn natuurlijk maar een paar voorbeelden. Welke gedragsaanpassingen het meeste effect hebben, hangt sterk af van je woonsituatie. Een groot gezin verbruikt bijvoorbeeld meer warm water dan iemand die alleen woont, terwijl in een monument vaak het stoken en ventileren juist de grootste rol spelen.
Een energiecoach helpt je te ontdekken welke gewoontes in jouw situatie het meeste opleveren en laat zien hoe je stap voor stap comfortabeler én energiezuiniger kunt wonen.
Waar kan een ‘gewone energiecoach’ niet bij helpen?
Energiecoaches zijn vooral gespecialiseerd in laagdrempelige en energiebesparende maatregelen. Dat zijn dus de aanpassingen die je kunt doen zonder ingewikkelde vergunningaanvragen, grote verbouwingen of investeringen. Een mooie eerste stap, maar bij grotere ingrepen houdt hun rol op.
Gespecialiseerd monumentenadvies
Wil je aan de slag met grote verduurzamingsmaatregelen, zoals isolatie, zonnepanelen of een nieuw verwarmingssysteem? Dan kan een energiecoach je daarbij niet helpen. Voor dit soort ingrijpende stappen heb je een specialist nodig. De regels voor monumenten zijn namelijk best ingewikkeld en verschillen per gemeente en soms zelfs per pand. Het is dus echt een vak apart.
Voor monumenten kun je terecht bij een Duurzame Monumentenadviseur (DuMo-adviseur), bij De Groene Grachten of bij de erfgoedcommissie van je gemeente. Zij weten precies welke maatregelen geschikt zijn voor historische panden en welke regels daarvoor gelden.
Aanvragen van vergunningen
Voor veel aanpassingen aan een monument heb je een omgevingsvergunning nodig. Dat geldt bijvoorbeeld voor gevelisolatie, het plaatsen van zonnepanelen of het vervangen van glas. Een specialist of de gemeente kan je helpen bij de aanvraag en beoordelen of je plannen passen binnen de monumentenregels.
Gespecialiseerde uitvoering
Tot slot is ook de uitvoering belangrijk. Voor het verduurzamen van een monument schakel je bij voorkeur vakmensen met ervaring in erfgoed in. Zij kennen de specifieke voorschriften en zorgen dat het karakter van het monument behouden blijft.
De energiecoach: een mooie eerste duurzame stap
Een monument verduurzamen begint vaak met kleine, slimme stappen. Een energiecoach geeft je advies over toegankelijke maatregelen die meteen effect hebben. Je hoeft hiervoor meestal geen vergunningen aan te vragen of grote investeringen te doen. Een mooie manier om energie en geld te besparen én de unieke waarde van je monument te behouden.
Lees meer over
Bronnen en expertise
Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
- Milieu Centraal
- Energiecoöperaties
- Gemeenten
- Restauratiefonds
- Monumenten.nl
Informatie gecontroleerd door expert
Disclaimer
Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Independer staat niet in voor eventuele juridische correctheid, volledigheid en effectiviteit. Bekijk voor meer informatie ook ons redactioneel beleid.